Gearmáinis Phennsylvania

Feirmeoir Amanach

Tar éis do William Penn an choilíneacht nua darbh ainm Pennsylvania a bhunú sa seachtú haois déag, an dá phobal is mó a chuir futhú inti ná Gearmánaigh agus Albanaigh Ultacha (nó Scotch Irish, mar a thugtar orainn i Meiriceá). Choinnigh na hAlbanaigh Ultacha, a raibh cáil na fánaíochta agus na teasaíochta orthu, choinnigh siad orthu ag aistriú ó áit go háit, siar agus ó dheas i gcónaí. Mhair na Gearmánaigh go síochánta mar a raibh siad i bPennsylvania. Agus lean siad orthu ag labhairt a gcuid Gearmáinise féin (Pfälzisch, le bheith cruinn).

Dála a lán mionteangacha eile, tá Gearmáinis Phennsylvania ag fáil bháis anois, cé go bhfuil sí á labhairt fós in áiteanna, go háirithe i measc na nAmanach (Amish) a bhfuil cumann dúnta dá gcuid féin acu.

Tá suim ar leith ag na Manaigh i mionteangacha, áfach, agus tá a scéal féin le fáil i bPennsilfaanisch Deitsch anois, a bhuí le Michael Werner , Gearmánach a thit i ngrá leis an teanga seo.

Michael Werner

Drei Parre sinn in der Busch gange fer iwwer Gott un die Welt denke un fer all ihr Sinde biesse.
Fer en ganz Yaahr henn sie kenn Watt net gschwetzt zu enanner.
All uff emol hot der erscht Parre zum zwett Parre gsaat: “Mir duhn en guuder Tschabb, gell?”
En Yaahr naach sellem hot der zwett Parre geantwatt: “Ferschur! Du bischt recht!”
Noch en Yaahr hot’s gnumme, do hot der dritt Parre gsaat:
“Buwe, wann dihr net schtill seid, loss ich eich leenich do hocke!”

Inniu an chéad lá den saol atá romhat.

Is indiu cétlá int ṡaeguil fil remut.

Inniu an chéad lá den saol atá romhat.

An cuimhin libh an “nath inspioráideach” seo a bhí ar fud na háite tríocha bliain nó níos mó ó shin? This is ... of the rest of your life? Deir Wiki gurbh é Chuck Dederich a chum é nuair a bhí Synanon, an clár athshlánúcháin ó dhrugaí a bhunaigh sé i nDeisceart Chalifornia, i mbarr a réime agus i mbéal an phobail thiar sna seascaidí.

Thiontaigh Synanon ina chultus cuasai-reiligiúnach de réir a chéile agus faoi mheán na seachtóidí cuireadh an dlí air as drochíde na mball agus as coireanna eile (iarracht ar dhúnmharú ina measc). Thit Synanon as a chéile, ach mhair an nath. Seo agaibh m'iarracht ar Shean-Ghaeilge a chur air.

clocháin choirceogacha...

... in Éirinn (Sceilg Mhichíl)

... agus cén áit eile?

(Meas tú an raibh Céilí Dé ina gcónaí iontu seo freisin?)

Dlíonn údarás amhras.

Dligid augtartás amaires.

na manaigh san fhásach

Bliain a hAon

Bliain a Dó

Bliain a Trí

- Maith at·taam.

- Is maith atáimid.

- Is maith ón.

- Is maith é.

- Toingim fom aibit, mani·léicthe ciúnas dom co n-imgéb in fásach uile dúib.

- Mionnaím ar m'aibíd, mura ligeann sibh ciúnas dom fágfaidh mé an fásach uile daoibh!

lomán & toireasc

Bean, ní fear, an sábhadóir anseo.

“Fear ag gearradh lomáin. Toireasc maol.”

Tosaíonn parabal ó Aonghus leis na focail seo. Thug mé suntas do dhá fhocal anseo ar an toirt tóisc gur thug Cormac mac Cuileannáin suntas dóibh 1,100 bliain ó shin ina fhoclóir sanasaíochta.

819. Loman .i. lom-fhand, sech is lom is fand. [fand = fann]

1244. Turesc .i. tar-escc .i. tairis tescas cach ní; nó díriuch tescas. [thairis a theascann gach ní]

údarás

Cliceáil le méadú.

As·bert int ap co·ndechad for cel.

Dúirt an t-ab go ndeachaigh tú ar ceal (.i. go bhfuair tú bás).

Am béo-sa calléic, amal ad·cíd.

Tá mé beo mar sin féin, mar a fheiceann sibh.

Acht is indraiciu int ap oldaí-siu.

Ach tá an t-ab níos iontaofa ná thusa.