09 Lúnasa 2020

Tao Te Ching 69

用兵有言:吾不敢為主,而為客;不敢進寸,而退尺。

Tá seanrá ag cinn airm: ‬
‪is fearr cosaint ná ionsaí 
‪agus is fearr troigh ar gcúl ‬
‪ná orlach chun cinn.  ‬

是謂行無行;攘無臂;扔無敵;執無兵。

Is siúl gan chéimniú é seo ‬
‪agus greim gan ghabháil.
‪Is ionsaí gan ionradh é ‬
‪agus troid gan arm.

禍莫大於輕敵,輕敵幾喪吾寶。

Níl tubaiste níos mó ‬
‪ná fonóid faoin namhaid. ‬
‪Tig le fonóid faoin namhaid ‬
sinn a mhilleadh.

故抗兵相加,哀者勝矣
Mar sin más cothrom an cath ‬
‪beidh an bua, gan dabht, ‬
‪ag an taobh is laige!‬

27 Iúil 2020

Seanbheag / Senbecc


Lá amháin bhí Cú Chulainn le taobh na Bóinne ina charbad. Bhí Lao mac Rianghabhra in éindí leis agus bhí sé ag déanamh chleas an naonúir, ag marbh na mbradán i Linn Feic. Chonaic siad fear beag in éadach corcra, agus é ina shuí i mbáidín cré-umha a bhí ag snámh gan iomramh. Thóg Cú Chulainn an báidín ina láimh agus an firín ann.
“Tá tú agam,” arsa Cú Chulainn.
“Is dócha,” ar seisean. “Tabharfaidh mé mo bhrat agus mo léine, a bhfuil buanna ar leith acu, duit mar luach fuascailte. Oireann siad do chuile dhuine, is cuma beag nó mór é. Ní féidir an duine a bhfuil siad air a bhá nó a dhó. Ní thiocfaidh meath orthu, ná ar an té a bhfuil siad air, agus beidh cibé dath is mian leis orthu." 
“Tá siad agam cheana fein,” arsa Cú Chulainn. 
“Tóg leat mo sciath agus mo shleá agus ní gheobhaidh éinne an bua ort agus ní ghortófar thú chomh fada agus a bheas an sciath agat mar chosaint."
“Is liomsa iad,” arsa Cú Chulainn. “Tá siad ar chroí mo bhoise."
“Tá tú ag tromaíocht orm,” arsa Seanbheag. 
“Cén rud é sin agat?” arsa Cú Chulainn. 
“Cláirseach bheag,” arsa Seanbheag. “An seinnfidh mé duitse í?”
“Ba mhaith liom sin,” arsa Cú Chulainn.
Chuir sé a mhéara thar na téada agus bhí Cú Chulainn ag caoineadh leis an ngoltraí. Sheinn sé geantraí ansin agus bhí Cú Chulainn ag gáire le lúcháir. Sheinn sé suantraí agus thit codladh trom ar Chú Chulainn. Chuaidh Seanbheag abhaile agus níor fágadh faic ag Cú Chulainn. 




Feacht n-aen dino do Choinculainn la taeb na Boine ina charput ocus Laeg mac Rianngabra 'na farrad ocus cles niadh nonbur uaso oc guin na n-iach il-Lind Feig. Confacatar in fer m-becc i n-edach corcra ocus luingin creduma foi fri troisc na Boinne gan imram itir. Dobert Cúchulaind for a bois cona luingin. "Dotrala ind" ar Cúchulaind. "Is docha" ar se. "Dober logh n-anacail .i. mo brat ocus mo leine ocus atat buada leo .i. at coimsi do cech duine itir becc ocus mor. Ni baitir, ni loicstir cein beit imme. Ni raga urcra forro na ar inti imbá m-bia ocus cech dath is maith ré neach bid forro." "Acum atat ceana" ar Cúchulaind. "Beir mo sciath ocus mo ghai ocus ni co n-gébtar cath mo comlonn frit ocus nit gonfaidhthar do ghres gin bes in sciath ar do scáth." "It lim uile," ar Cúchulaind "atat acuil mo duirnn." "Is tromda atai rim" ar Senbecc ocus in sepainfidhtir duit-si he?" "Maith lium" ar Cúchulaind. Atmaigh-sium a mher tharse co m-boi Cúchulaind oc sirchui lásin n-golltraighes. Rot sephain dono gentraighes co m-boi Cúchulainn laind oc sirgaire. Ro seinn suantraighes co m-boi Cúchulainn on trath co ceile ina suan ocus i sircodlad. Luidh Senbecc diathigh ocus nom beir a breig a durnn Cuculaind.

12 Meitheamh 2020

Cur is Cúiteamh


Na téarmaí atá uait: 

mura bhfuil dul amú orm ‬
‪más maith mo chuimhne ‬
‪más buan mo chuimhne ‬
‪feictear dom ‬
‪tuigtear dom 
is é mo mheas ar an scéal 
‪de réir mo thuisceana ‬
‪nod leat go bhfuil ‬
‪ar an láimh eile 
os a choinne sin 
ar an taobh eile den scéal 
mar sin féin 
é sin ráite 
‬bíodh sin mar atá 
i ndeireadh na feide 
i ndeireadh na dála 
ina dhiaidh sin féin 
mar a dúirt mé cheana 
ní féidir a shéanadh‬ 
‪níl aon amhras ach‬ 
tá sé i bhfios agus i bhforas go 
mar is eol do chách 
mar is eol don saol mór agus a mháthair 
mar is eol do mhadraí an bhaile‬ 
‪is léir don dall gur‬ 
‪mar a deir an seanfhocal 
‪i gcead duit 


16 Bealtaine 2020

Miach


Bhí Nuada ag fáil leigheas ag an am sin. Thug Dian Céacht lámh airgid dó. Ní raibh Miach, mac Dhian Céacht, sásta leis sin. Chuaigh seisean os comhair an láimh agus dúirt, “Alt le halt agus féith le féith,” agus d’íoc sé i naoi lá í. An chéad trí lá, chuir sé i dteagmháil lena thaobh (.i. taobh Nuada?) í agus fuair sí clúdach craicinn. An dara trí lá chuir sé lena bhrollach í. An tríú trí lá rinne sé rud éigin diamhair le luibheanna dóite.

B’olc le Dian Céacht an leigheas sin. Thug sé béim de chlaíomh ar mhullach cinn a mhic a ghearr an fheoil. Leigheas an t-ógfhear lena ealaín é sin. Bhuail a athair arís é agus ghearr sé an fheoil go dtí an chnámh. Leigheas an t-ógfhear é sin sa dóigh chéanna. Thug Dian Céacht an tríú béim dó ionas gur shroich sí seicin a inchinne. Leigheas an t-ógfhear é sin freisin. Thug sé an ceathrú béim, a chuaigh trína inchinn agus a thug bás do Mhiach. Dúirt Dian Céacht nach n-íocfadh an lia is fearr an chréacht sin. 

D’adhlaic Dian Céacht Miach agus d’fhás luibheanna leighis as an uaigh, óna ailt agus óna fhéitheacha, 365 a líon. Scar Airmhidh, deirfiúr Mhiach, a brat agus chuir sí na luibheanna in eagar ar an mbrat de réir a gcuid buanna. Tháinig Dian Céacht ansin agus mheasc sé na luibheanna le chéile, le nach mbeadh a mbuanna éagsúla ar eolas ag éinne, mura bhfuair sé an t-eolas sin ón Spiorad. Agus dúirt Dian Céacht, “Cé nach ann do Mhiach, mairfidh Airmhidh.”


14 Aibreán 2020

Tócaib Mac Con a glún súas.


Chonaic Cormac an fear i ndoras Theamhrach os a chomhair, ag labhairt le bean agus ise ag caoineadh. Chuaigh sé laistiar den fhear len a chlaíomh a nochtadh. Dúirt an fear leis, “Ná nocht claíomh dom ós mise reachtaire Mhac Con. Neachtan is ainm dom.” “Abair rud liom,” arsa Cormac. “Déarfaidh agus fáilte,” arsa an reachtaire. “Cén fáth a bhfuil an bhean ag caoineadh?” arsa Cormac. “Tá sí ag caoineadh,” a dúirt an reachtaire, “an bhreithiúnais a thug an rí uirthi, a chuid caorach a chailleadh toisc gur lom siad glaisin na banríona.” “Ba chóra,” arsa Cormac, “na caoirigh a lomadh. Níor thug ainbhreith riamh an fear a thug seo. Lig dom dul chuige.” Chuir an reachtaire na focail seo in iúl do Mhac Con. “Téigh chuige,” arsa Mac Con. “Is é a bheas i mo dhiaidh. Má tá fear de chlann Airt in Éirinn, is é an fear sin. Tagadh sé faoi mo choimirce le go bhfágfaidh mé Teamhair aige, óir ní liomsa í ó thug mé an breithiúnas sin. Tá mo ré thart. Tríocha bliain go dtí an lá inniu ó ghabh mé ríghe. Tagann an fear óg isteach. Cuireann Mac Con fáilte roimhe agus éiríonn sé roimhe. “Ní hea,” arsa an fear óg (Cormac). “Ní mise an rí chomh fada agus a bheas tú ann.” Tógann Mac Con a ghlúin suas.

comhairle ó mheisceoir