29 Márta 2015

Salvatore Quasimodo



Is breá liom an véarsa seo le Salvatore Quasimodo, file Iodálach a ghnóthaidh an Duais Nobel sa bhliain 1959.  Thug mé iarracht ar Gaeilge an lae inniu agus Sean-Ghaeilge a chur air.

Ognuno sta solo sul cuor della terra
trafitto da un raggio di sole:
ed è subito sera. 


Tá gach duine ina aonar ar chroí na talún
pollta ag ga gréine: 
tagann an tráthnóna go tobann.

At·tá cách a oenur for cridiu in talman 
tregthae la gae gréne: 
ocus is lúath do-thét in fescor.

12 Feabhra 2015

Asbury Black


Cúpla lá ó shin d'oscail mé sean-albam grianghrafanna a bhí i dtaisce i gcófra san íoslach. Fuair mé pictiúir de mo shinsir ar thaobh mo mháthar ann, daoine a bhí beo sa naoú haois déag. Is dóigh liom gur cheart dom cuid de na grianghrafanna seo a fhoilsiú anseo le go mbeidh siad ar fáil ar an idirlíon dóibh siúd a bhfuil suim acu i sloinnteoireacht (genealogy).



Asbury Black an t-ainm atá ar an duine uasal seo. Mo shin-sin-seanathair atá ann. Duine de shliocht na Scotch-Irish a bhí ann. Fuair mé an t-eolas seo a leanas faoi ar an idirlíon:


Seo í a bhean chéile, Rebecca Black (née Dayhuff). Duine de shliocht na bPennsylvania Dutch a bhí innti.



Seo é Aaron Moses Black, mac Asbury agus Rebecca, mo shin-seanathair:



Seo é mac eile dá gcuid, John W. Black:



Seo í bean chéile Aaron Moses Black, Mary Catherine Black (née Krichbaum). Duine eile de shliocht na bPennsylvania Dutch a bhí inti.


Tá níos mó mar seo agam.

If anyone would like to contact me regarding this family, please leave a note here.

31 Nollaig 2014

Ealaín na gCeilteach



Is stater (στατήρ) óir é seo. Buaileadh é le linn réimeas Philip II, Rí Mhacadóin, athair Alastair Mhóir, 382 - 336 R.C., nó go gairid ina dhiaidh sin. Fuair saighdiúirí Ceilteacha boinn mar seo mar thuarastal agus iad ag troid mar amhais in airm na nGréagach.

Thug siad na staitéir seo abhaile leo agus roimh i bhfad thosaigh na taoisigh Cheilteacha sa Ghall ag bualadh staitéar dá gcuid féin.



Staitéar óir de chuid na bParisii

Choinnigh na Ceiltigh an bunsmaoineamh: agaidh Apollo ar thaobh amháin agus each ar an taobh eile. Ach d'athraigh siad na híomhánna go hiomlán. Chloígh siad lena gcód aeistéitiúil féin, cód a bhí an-éagsúil leis an traidisiún Gréag-Rómhánach. Is ar phatrúin seachas ar réalachas a bhí an bhéim acu. Stíl La Tène a thugtar ar an ealaín seo anois.

27 Nollaig 2014

Ag teacht go cathair i ngar duit!


An bhliain seo chugainn? Bhí Krampus le feiceáil in Philadelphia um Nollaig i mbliana!



Is gruagach é Krampus atá dúchasach do na tíortha Alpacha san Eoraip. Téann sé thart um Nollaig le páistí dána a smachtú. Nuair a théann grúpa Krampus le chéile tríd an gcathair tugtar Krampuslauf air. Saghas paráide atá ann.  Seo iad cuid de na gruagraigh a bhí páirteach sa Lauf in Philly:


Agus seo cuid acu in Salzburg:


Tá feis gheimhridh ag na Hopi in iardheisceart Mheiriceá a dtugtar Powamu uirthi. Tá gruagaigh acu freisin a chaitheann aghaidheanna fidil agus a smachtaíonn páistí dána.  Is neacha scanrúla iad a bhfuil scian agus bachall ina nglac acu. Seo é Nata’aska:


Agus seo í So’yok Wùuti a bhfuil páiste dána ina ciseán aici!


17 Nollaig 2014

Bromanna!



Pónairí, an bia is ceolmhaire! Déanann siad an fead is ollmhaire. Dá airde an gleo sea is mó an só. Ithimis pónairí d’oíche is ló!


13 Nollaig 2014

le go n-éirí an ghrian


Tamall ó shin thug mé faoi deara an comhionannas iontach idir: 

1. an bun-mhiotas Meisi-Mheiriceánach, an t-idé-eolaíocht atá ag bun an chreidimh a bhí ag na hAztec agus na Maya

2. dán leis an bhfile Gréagach Odysseas Elytis, “Ενα το χελιδόνι / Ena to Khelidóni” 


Éirí na gréine atá i gceist sa dá chás. Agus fuil. Is cosúil gur chreid na hIndiaigh Mheisi-Mheiriceánach go raibh íobairt fola ar bhun laethúil riachtanach le neart a thabhairt don ghrian, le go mbeadh sí in ann teacht ar ais chuile lá. Seo achoimre a fuair mé ar an idé-eolaíocht sin: 


Cliceáil le méadú.

Anois, seo é chéad rann an dáin a scríobh Elytis:

Ενα το χελιδόνι κι η άνοιξη ακριβή
για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή
Θέλει νεκροί χιλιάδες να 'ναι στους τροχούς
Θέλει κι οι ζωντανοί να δίνουν το αίμα τους.


Fáinleog amháin agus earrach daor:
le go dtiontóidh an ghrian, tá an-obair de dhíth,
ní mór na mílte marbh a bheith ag na rothaí,
ní mór do na beo a gcuid fola a thabhairt.

Rinne Theodorakis amhrán clúiteach den dán seo:



19 Samhain 2014

Tá meadar uaim!


Seo meadar: 


Seo ceann eile, a rinneadh as giúis phortaigh ca. 1900 faoi anáil Ghluaiseacht na nEalaíona agus na Ceardaíochta:


Tugtar “mether” air i mBéarla. Bhí siad in úsáid in Éirinn ar feadh i bhfad, ón Meánaois, nó níos luaithe, anuas. “Metur / metar / medar” a bhí air sa Mheán-Ghaeilge. Is cosúil gur tháinig an focal sin ó metrum na Laidine, sa chiall “cupán tomhais”. Rinneadh as adhmad iad, fearnóg nó saileach go minic.

Is breá liom an scéilín seo leanas, faoi Lord Townsend agus na meadracha móra a thug sé leis abhaile ó Éirinn, agus an bob a bhuaileadh sé ar a chuid cairde ag a chóisirí dinnéir, agus an méid seo go háirithe:  “if an Irishman chanced to be present, called upon him to teach the Saxons the mether drill.”



Tá meadar uaimse anois le go mbeidh deis agam an mether drill a mhúineadh do mo chuid cairde!

Dála an scéil, is meadar mhór théagartha é an MacCarthy Cup.