Níor ghráigh sí an saol seo.

lch. 39 in LS A 2 sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath

Ní car Brigit buadach bith.

Síasair suide eoin i n-ailt.

Contuil cotlud cimmeda

ind nóeb ar écnairc a mmaicc.

Seo é an chéad rann de “Iomann Bhrócáin”, curtha in eagar le Stokes agus Strachan in Thesaurus Palaeohibernicus. Agus seo leagan de i nGaeilge an lae inniu a chloíonn chomh dlúth agus is féidir leis an mbunleagan:

Níor ghráigh Bríd Bhuach an bith.

Shuigh sí suí an éin ar aill.

Chodail sí codladh an chime,

an naomh, ar son a mic.

Is ionann “a mac” anseo agus Íosa. Mhaígh na Sean-Ghaeil gur buime Íosa a bhí i mBríd.

Is fíormhaith liom na meafair seo, den éan atá suite go faicilleach ar imeall na carraige, agus den chime nach bhfuil cinnte dá bhfuil ag fanacht leis ó lá go lá.

Tá rud eile sa rann seo don té a bhfuil suim aici i stair na teanga: an rud a dtugann na scoláire an figura etymologica air. Séard atá ann ná úsáid an ainm bhriathartha (suí, codladh) leis an mbriathar féin (suigh, codail). Ní dhéantar é seo go minic inniu, ach bhí an múnla gramadaí seo sách coitianta sa tSean-Ghaeilge.

An bhfuil maith ar bith ann?

An teaghlach ríoga atá mé a rá.

“Luigh siar agus smaoinigh ar Shasana.”

Más féidir le duine cliste brabach a dhéanamh orthu, caithfidh sé go bhfuil ról acu sa saol seo fós... bíodh is go bhfuil siad chomh díomhaoin le damh san eadra an chuid is mó den bhliain.

sluán

Ní bheidh smacht aige orainn!

Triúr Sannyasi

Ní manaigh atá ann sna leaganacha Sanscraite agus Hindise den scéilín, ach sannyāsi-nna. Tugtar sādhu-nna orthu freisin. Ṣūfī-nna is ea iad sa leagan Urdúise. Rinneadh an téacs a logánú sna haistriúcháin seo.

Smaoinigh mé air seo toisc gur léigh mé alt ar an Wall Street Journal inniu ar thaispeántas grianghrafadóireachta le Thomas Kelly a d'oscail i Nua-Eabhrac Dé hAoine sa Rubin Museum of Art.

Sadhu sa Neipeál, le Thomas Kelly

Dála an scéil, tá mé ag fanacht le haistriúchán Neipeáilis anois. Thug mise iarracht ar Neipeáilis a chur air, agus chuir cara liom é seo chuig a chuid cairde Neipeálacha. Tá mé cinnte go ndearna mé praiseach uafásach de, ach tá súil agam go ngríosóidh an t-uafás seo iad chun leagan níos fearr a chumadh!

Triúr Manach in Araibis

Manaigh Choptacha san eaglais nua ag Abu Fana

Tá leagan Araibise den scéilín Sean-Ghaeilge ar an suíomh anois. Is tráthúil an t-aistriúchán seo leis an méid atá ag titim amach san Éigipt agus i dtíortha eile an Domhain Arabaigh. Maidir leis na manaigh seo, dódh a n-eaglais nua sa bhliain 2008, agus tá an pobal Coptach faoi bhrú leanúnach san Éigipt. Ní mór don Éigipt nua a cuid mionlach uilig, idir Choptaigh agus aindiachaithe, a chosaint ó ghéarleanúint.

diacht in oighear

Níl a fhios agam an cuimhin libh an focal “acheiropoieton”. Íomhá a dhéantar go nádúrtha, gan bhaint ag aon duine ina chruthú, is ea é.

Seo agaibh acheiropoieton a fuarthas le déanaí i nDearborn Heights, Michigan. Sconna a raibh uisce ag sileadh de a rinne an íomhá seo de Mhuire.

Tá an ceann eile seo le fáil in uaimh sna sléibhte Himalaya. Amarnath an t-ainm atá ar an suíomh ársa oilithreachta seo. Shiva lingam atá ann, dar leis na Hiondúnna. Téann sé i méad agus i laghad leis an séasúr, ach bíonn sé ann i gcónaí. Tagann na mílte duine sa samhradh gach bliain leis an lingam seo a adhradh.

rop lir do chlann

rop lir do chlann gainim lir

Go raibh do chlann chomh líomhar le gaineamh na farraige!

Is cuid de dhán í an bheannacht seo, dán a cuireadh i mbéal Phádraig Naofa agus atá le fáil in “Genelach Conmaicne” sa lámhscríbhinn Rawl. B 502 (fol. 87r).

Is maith liom an t-imeartas focal atá againn anseo leis an dá fhocal “lir”.

1) Is aidiacht é an focal “il” sa tSean-Ghaeilge. Ciallaíonn sí “líonmhar”. Bhí cleas acu ag an am sin nach bhfuil againn níos mó: an chéim chothraim nó the equative. Is í an chéim chothroim den aidiacht “il” (aidiacht mhírialta, dála an scéil) ná “lir”. Is ionann “lir” agus “chomh líonmhar (le)”.

2) Tá an focal “lear” againn fós. “Farraige, aigéan” an chiall atá leis (“dul thar lear”) agus is é an ginideach atá aige ná “lir”.

Chuir an bheannacht seo an íomhá seo i gcuimhne dom!