Sanas Cormaic 1191

Cliceáil etc.

Seo iontráil eile as Sanas Cormaic. Tá an ceann seo le fáil i lámhscríbhinn ón séú haois déag. Tá an téacs céanna le fáil in Leabhar Buí Leacain, a scríobhadh faoi thús an chúigiú haois déag. Is dócha go bhfuil an teanga níos sine ná sin, áfach. Maidir le stair Shanas Chormaic, dúirt Paul Russell an méid seo in A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland (Oxford, 2005):

“... the processes of the compilation of Cormac's Glossary were very complex and seem to have involved amalgamation and re-editing material from a range of sources.”

Sanasaíocht an fhocail “sionnach” atá againn anseo. Is cliste an míniú é seo, bíodh is nach bhfuil aon bhunús leis ó thaobh na teangeolaíochta de.

NB: tá áit amháin sa téacs mar a bhfuil ‘s’ amháin in áit an dá ‘s’ atá ag teastáil. Ní dóigh liom gur gá dúinn é a aistriú len é a thuiscint. Is dócha gur leor é a athscríobh.

Cú Chulainn?

Is cosúil go bhfuil Séadanta ar tí cú cosanta an cheardaí, Culann, a mharú lena dhá láimh (insint amháin) nó lena shliotar (insint eile -- ós rud é go mbíonn dhá insint ar chuile scéal i gcónaí) :

Mad íar n-arailiu, immurgu, is a líathróit ro lá-som inna béolu co rruc a inathar trít.

De réir leagan eile, áfach, is é a liathróid a chuir seisean ina bhéal gur rug sí a ionathar tríd.

Bhí Culann croíbhriste nuair a maraíodh a chú. Dúirt Séadanta go gcosnódh sé tailte an cheardaí go dtí go mbeadh coileán tógtha leis an bhfeidhm sin a dhéanamh. Agus is mar sin a fuair Séadanta a ainm nua, Cú Chulainn.

Ach... bhí Séadanta ina ghasúr nuair a rinne sé an méid seo uilig, idir sé agus ocht mbliana d'aois más fíor do na scéalta. Tá an Séadanta seo beagán níos sine agus níos téagartha a déarfainn!

(Ní rud nua é an fógra seo thuas, ach ní fhaca mé go dtí inniu é, a bhuí le ball den liosta Old-Irish-L.)

Sean-Ghaeilge in úrscéal Béarla

Rinne Aonghus tagairt d'úrscéal do dhaoine óga atá scríofa i mBéarla ach a bhfuil abairtí Gaeilge ann (má thuigim i gceart é). Dúirt sé go bhfuil sé “idir dhá chomhairle faoi nithe mar seo.” Níl fadhb ar bith agam leis na giotaí Gaeilge sa chás seo, ós é Gabriel Rosenstock a sholáthair iad. Ditto na tatúnna ar dhaoine gan Ghaeilge má tá siad scríofa i gceart, ar nós an gceann seo. Dea-bholscaireacht atá sa leithéid, feictear domsa.

Pé scéal é, chuir an méid seo úrscéal eile do dhaoine óga i gcuimhne dom: Stormriders le Anna Ciddor a tháinig amach sé bliana ó shin. Tá sé suite in aois na nUigingeach (nó na Vikings, mura féidir leat do theanga a chur thart ar an bhfocal sin!) agus tá lead Éireannach, Dúngal, i lár an scéil. Agus labhraíonn sé Sean-Ghaeilge cúpla uair. Bhí lámh agam sna habairtí seo, mar sin tá mé sásta leo. Agus ní minic a fhaigheann Sean-Ghaeilge bolscaireacht ar chor ar bith, go háirithe san aoisghrúpa 9-12.

“Is fada...”

Seo nóta imill pearsanta agus sách fada i lámhscríbhinn ón gcúigiú haois déag atá i dtaisce sa Leabharlann Bodleian. Nua-Ghaeilge atá ann. Níl le déanamh anseo ach na noda a scaoileadh len é a léamh.

“chiacchiericciò”

Níl sa scannal faoi pholasaí fadtéarmach na hEaglaise i dtaobh na sagart a d'éignigh páistí ach “il chiacchiericciò del momento” dar leis an gCairdinéal Angelo Soldano agus é ag tabhairt comhairle don Phápa. Céard go díreach is ciall le “chiacchiericciò”?

cabaireacht

dúirse dáirse

commérages

Geschwätz

petty gossip

Is léir anois nach féidir le cairde an Phápa a mbéal a oscailt gan a mbróga Prada a chur ann.

“Rug mé air, an págánach gránna!”

Beannachtaí na Cásca ón Aoire Gearmánach.

Ní chreidim é!

Tá daoine i gcéin agus i gcóngar ag cáineadh an Phápa agus na hEaglaise as an bpolasaí atá acu le fada an lá i dtaobh mí-úsáid ghnéasach: na híospartaigh a chur ina dtost agus na sagairt a chosaint.

Tá sé de dhánacht iontu a bheith ag maíomh anois gurb iadsan na híospartaigh! Go bhfuil na meáin ag tromaíocht orthu. Go dtuigeann siad cás na nGiúdach (ar chuir an Eaglais an milleán orthu as céasadh Chríost go dtí le fíor-dhéanaí) anois: “Essi sanno per esperienza cosa significa essere vittime della violenza collettiva,” a dúirt Raniero Cantalamessa, predicatore della Casa Pontificia (seanmóirí de chuid an Tí Pontaifiúla) in alt ar L'Osservatore Romano inniu . “Tá a fhios acu óna stair féin cad is ciall le bheith ina n-íospartaigh de fhoréigin mar phobal.” Tugann Cantalamessa le fios gurb í an Eaglais atá ag fulaingt na géarleanúna céanna anois.

Nach dána an t-éadan atá air agus orthu? Ní chreidim é. Ní hé an béal bocht atá ag teastáil uaibh anois, a fheara sa Róimh, ach leorghníomh i bpeacaí na hEaglaise: saicéadach agus luaithreach. Tá sé thar am ag Pontaif na hEaglaise seo a bhróga dearga Prada agus gúna órga a bhaint de.