Nótaí Imill

cúpla ceist

2012-02-02T09:48:00.000-08:00

Cliceáil le méadú, led thoil!

Anton Sorg von Augsbourg a rinne an t-adhmadghraf seo sa chúigiú haois déag. Is dóigh liom go n-oireann gnúiseanna an triúir seo go maith don ábhar.

tásc

2012-01-31T16:17:00.001-08:00

Fuair mé teachtaireacht ó chara liom inniu.

Maraíodh a mac in Afghanistan ar maidin.

“Ní thuigeann muid cá ndeachaigh sé.”

Sin poll sa chroí nach líonfar go deo.

Tá muid uilig faoi bhrón.

síneadh fada?

2012-01-31T09:47:00.000-08:00

Uaireanta ní síneadh fada síneadh fada, sna lámhscríbhinní Gaeilge ar aon nós. Mar shampla:

do innis an scél

Cén fáth? Ní hansa.

Séard atá sna litreacha i, n, agus m ná línte gairide, nó minimí. Tá ceann amháin in i, dhá cheann in n agus trí cheann in m. Nuair a thagann na litreacha seo ar lorg a chéile bíonn sé deacair iad a aithint thar a chéile uaireanta. Thosaigh scríobhaithe na Meánaoise ag cur ponc os cionn an i dá bhrí sin, leis an litir bheag sin a idirdhealú ó na minimí sa dá litir eile.

Níor ghlac na Gaeil leis an nós seo, áfach. Níor chuir siad ponc os cionn a gcuid i-anna riamh. Tá an i neamhbhuailte le fáil fós inniu, fiú sa chló Rómhánach:

Caith súil arís ar an abairt lámhscríofa thuas. Tá síneadh fada os cionn an dá i in “innis”, cé nach bhfuil ceachtar acu fada. Tá na comharthaí seo ann leis an dá i a scaradh ón litir n atá suite eatarthu, sin an méid. Bheadh an focal an-deacair a aithint gan iad. Tá comhartha eile ann, dála an scéil: stríoc ghiorrúcháin os cionn an n le cur in iúl gur nn atá ann.

Irish Language Hunt

2012-01-30T17:56:00.000-08:00

Chuir Wade, cara liom i gCalifornia, an suíomh nua seo, Irish Language Hunt, ar mo shúile dom inniu. Tá an pictiúr seo as ceann den dá fhíseán (an-ghairid: 2:40 agus 1:50) atá ar an suíomh. Múineadh na Gaeilge an cuspóir. Is cosúil go bhfuil cur chuige réasúnta éifeachtach acu.

Brían Ó hAirt an múinteoir atá acu. Is Meiriceánach é, amhrání cumasach agus ball den bhanna ceoil Bua. Is léir gur múinteoir spreagúil atá ann. Ach... dúirt sé rud amháin ag tús an chéad fhíseáin a chuir imní orm: “Níl sé tae, sin uisce donn!” Tá Gaeilge mar sin ró-relaxáilte domsa. Tá súil agam nach raibh ann ach sciorradh focail agus é faoi bhrú.

Ganesh arís

2012-01-30T10:33:00.000-08:00

Bhí Ganesh mar aoi ar an mblag seo cheana féin, anseo is anseo is anseo. Tháinig an íomhá seo den dia is ansa liom ó Beco do Batman, caolsráid i São Paulo. Is cosúil gur dia na n-ealaíontóirí graifítí atá ann freisin.

cor úr san aibítir ón mBrasaíl

2012-01-28T20:43:00.000-08:00

Mesmo corroído
pela corrupção
irrompe
a cor da flor
e o não

dán le Régis Bonvicino

peannaireacht “pichação” le Nunca

Creimthe mar atá sé

ag caimiléireacht

bladhmann

dath an bhlátha

is an t-eiteach

púic uirthi

2012-01-28T10:56:00.000-08:00

Cén fáth ar chuir sí púic uirthi féin?

An Triúr Manach: An Greannán

2012-01-27T19:32:00.001-08:00

Triúr manach a thug diúltú don saol.

Téann siad ins an fhásach chun aithrí a dhéanamh ina gcuid peacaí roimh Dhia.

Bhí siad gan labhairt lena chéile go ceann bliana.

Ansin dúirt fear díobh le fear eile bliain amháin ina dhiaidh sin, “Táimid go maith,” ar seisean.

Mar sin go ceann bliana.

“Is maith go deimhin,” arsa an dara fear.

Bhí siad ann ina dhiaidh sin go ceann bliana.

“Dar m’aibíd,” arsa an treas fear, “mura ligeann sibh ciúnas dom fágfaidh mé an fásach uile daoibh!”

Theresa Illés, an t-ealaíontóir a mhaisigh Inna Téoir Mucca Beca, a rinne na pictiúir seo. Tá Gaeilge líofa aici, dála an scéil!

nod álainn

2012-01-26T19:31:00.000-08:00

Ní dóigh liom gur thug mé an nod seo daoibh roimhe seo. Céard a chiallaíonn sé?

bascaeid bhídeacha

2012-01-25T17:45:00.000-08:00

Fuair mé na bascaeid seo i dtarraiceán an lá cheana. “Is mór an peaca é iad a bheith ceilte orainn mar seo,” a dúirt mé liom féin. Chuir mé ar an mbord cois leapa iad go sealadach. Nuair a tháinig mé ar ais níos déanaí leis an ngrianghraf seo a thógáil, bhí ceann acu ar iarraidh. Fuair mé faoin leaba é. Chuimnigh mé ansin ar an bhfáth a raibh siad curtha i dtaisce mar sin! Níl a fhios agam cé acu Mike nó Molly a bhí ag imirt leis, ach ní dhearna sé/sí aon damáiste ... an turas seo.

Thug cara linn an bascaeidín sa lár dúinn na blianta ó shin. Cheannaigh sé in Arizona é. Is bean Tohono O'odham a rinne é. Cheannaigh mise an dá cheann eile. Rinne Vicki Charles-Trudeau (Lower Elwha S’Klallam) an ceann ar chlé, as coirt chéadrais rua is dócha. Rinne Eva Salazar (Kumeyaay) an ceann ar dheis. Níl iontu seo ach rudaí beaga ealaíonta, ach bhíodh bascaeid mar seo - ach i bhfad bhfad níos mó - in úsáid laethúil fadó le bia a chnuasach, a stóráil, agus a chócaráil.

dhá leagan den amhrán céanna

2012-01-23T09:47:00.000-08:00

Seo agaibh íomhá den chéad leagan: traidisiúnta, preabach, páistiúil:

Seo agaibh íomhá den amhrán céanna ó amhránaí caolchúiseach agus a chuid ceoltóirí, daoine atá in ann anam is áille a aimsiú sa tsimplíocht:

An t-amhrán atá i gceist agam ná “Tá Dhá Ghabhairín Buí Agam”. Is féidir éisteacht le sampla den leagan páistiúil anseo. Agus is féidir éisteacht leis an éacht a rinne Iarla Ó Lionáird anseo.

arán aonmhéire

2012-01-21T15:23:00.000-08:00

Is maith liom arán atá simplí agus beagán garbh. Déanaim an bollóigín seo, saghas arán leathan, go minic ag am tae. Ní thógann sé orm ach dhá nóiméad dhéag.

Cuirim cáiscín, púdar bácála, salann, beagán uachtair, agus síolta chia i mbabhla. Is maith liom blas na síolta agus maítear go bhfuil siad thar a bheith sláintiúil.

Cuirim uisce ann agus meascaim na comhábhair le mo chorrmhéar go dtí go mbíonn taos agam.

Fliuchaim mo lámha agus déanaim cáca garbh as.

Isteach sa phota leis, agus cuirim an clár air. Bhí an pota ar an tine roimh ré agus tá sé measartha te anois. Ligim don taos bácáil go ceann cúig nóiméad, iompaím é, agus ligim dó fanacht ar an tine cúig nóiméad eile.

Et voilà! Arán blasta atá donn ar an dá thaobh agus bog sa lár, déanta i níos lú ná cúig nóiméad déag!

An Hobad!

2012-01-20T16:46:00.000-08:00

Scríobh mé faoin scannán nua ar an mallaibh, agus faoin aistriúchán Gaeilge den leabhar. Fuair mé dea-scéal tráthnóna inniu ón bhfoilsitheoir:

Dea-scéala! Foilseofar aistriúchán Gaeilge Nicholas Williams den leabhar "An Hobad" ar deireadh thiar ar an 25 Márta 2012. Beidh clúdach crua air, arna chló maille le léaráidí daite agus léarscáileanna. Más mian leat réamhordú a chur isteach, cuirtear ríomhphost chugam agus beidh mé i dteagmháil leat maidir leis na sonraí cuí.

An gliúcaí É?

2012-01-19T15:15:00.000-08:00

Shíl mé ar dtús gur Íosa Protastúnach atá ar an gclár fógraí seo i New Mexico, ach bhí dul amú orm. Séipéil Chaitliceacha de chuid Chontae San Juan a chuir suas é, in aice le físeánlann do dhaoine fásta.

Cá bhfuil an bhithmhais?

2012-01-19T10:25:00.000-08:00

Cliceáil le méadú.

Ar dtús, ba cheart dom a mhíniú gurb ionann “bithmhais” agus “biomass” de réir focal.ie. Nó i bhfocail eile, cá bhfuil na crainn? Nuair a thugtar bithmhais ar chrainn, is minic a bhíonn an bhéim ar charbón, ar asú carbóin, agus ar cheapadh carbóin.

Caith súil anois ar an gcúinne uachtarach ar thaobh na láimhe clé den léarscáil. Stát Washington é sin, mar a bhfuil an glas an-dorcha. Ciallaíonn sé sin go bhfuil neart bithmhaise againn. The Evergreen State a baisteadh air i bhfad ó shin. Cén fáth an bhfuil muid chomh glas? Toisc go bhfaigheann muid a lán báistí agus sneachta, agus toisc go bhfásann na foraoisí ard agus dlúth.

Ní “evergreen” ach "emerald" nó “iathghlas” an aidiacht a churtar ar Éirinn, tír fhliuch eile. Cá bhfuil an chuid is mó den bhithmhais in Éirinn? San fhéar? Sna crainn? Nó sna portaigh mhóna? An bhfuil bithmhais na hÉireann ag fás nó ag cúlú?

scliúchas

2012-01-18T17:23:00.000-08:00

grianghraf eile tógtha leis an iPad

Ní caoimhe agus suaimhneas a bhíonn i réim i gcónaí idir an dá chat. Comhrac atá leath bealaigh idir shúgradh agus dáiríre a bhíonn ar siúl acu go minic. Is Michael a fhágtar le scríob ar a shrón bhándearg uaireanta. Ní bhíonn rian den scliúchas ar Mholly riamh.

déithe beaga an teaghlaigh

2012-01-16T17:36:00.000-08:00

Molly agus Búda Seapánach sa chúlra

grianghraf tógtha leis an iPad

sneachta

2012-01-15T12:40:00.000-08:00

Dúirt mé anseo Dé hAoine:

“Tá sé ag bagairt sneachta an deireadh seachtaine seo.”

Fíoraíodh an réamhaisnéis. Seo agaibh an fhianaise:

dia-quiz

2012-01-15T10:33:00.000-08:00

Cé hé an dia Ceilteach/Éireannach seo?

Agus cé a phéinteáil an pictiúr?

sliocht Mhichael Flatley?

2012-01-14T22:32:00.000-08:00

Téigh go YouTube leis an scáileán iomlán a fheiceáil.

ceannlíne nár thuig mé

2012-01-14T16:46:00.000-08:00

Uaireanta bíonn fadhb agam le ceannlínte sna nuachtáin Bhéarla, an Guardian go háirithe. Go dtí go léim an scéal, ní bhíonn a fhios agam céard is brí leis an ceannlíne.

Tar éis dom “Tá cealú toilteanach an díchreidimh faoi bhagairt mhór” a léamh ar an Irish Times cúpla lá ó shin, bhuel, léigh mé arís é. Rinne mé mo mhachnacmh air. Mearbhall fós orm. Níor thuig mé é go dtí gur léigh mé an abairt seo san alt (le Mícheál Ó Ruairc, dála an scéil):

Táim ag tagairt don fheiniméan ar a nglaotar “willing suspension of disbelief”.

Ahá! Ach déanta na fírinne, níl a fhios agam fós an mbeadh de mhisneach ionam “cealú toilteanach an díchreidimh” a chur in abairt gan leid a thabhairt don léitheoir roimh ré.

Dá mbeadh Alba saor...

2012-01-14T08:58:00.000-08:00

1. … an mbeadh sí ina poblacht, nó an mbeadh sí in ainm a bheith faoi smacht na Windsors fós?

2. … an mbeadh an euro nó an punt aice mar airgeadra?

3. … an mbeadh an aimsir níos fearr ansin?

dul faoi na gréine

2012-01-13T17:23:00.000-08:00

Cliceáil le méadú - is fiú é!

Ní chuile thráthnóna a bhíonn sé mar seo! Tá sé ag bagairt sneachta an deireadh seachtaine seo.

tatú

2012-01-13T12:41:00.000-08:00

WTF?

Barúil ag éinne céard ba mhaith léi a rá?

díthreabhaigh eile

2012-01-11T10:39:00.000-08:00

Seo triúr díthreabhach ón 3ú haois AD ó Gandhara.

Seo iad na focail “triúr díthreabhach” i Sanscrait agus i dTibéidis. Cén script is fearr leat?

triúr díthreabhach

2012-01-10T10:11:00.001-08:00

tri dithrebaid

triúr díthreabhach

Tosaíonn an seann-scéilín grinn a bhfuil mé ag imirt leis fós leis na focail seo:

Tríar manach do·rat díultad dont ṡaegul.

Triúr manach a thug diúltú don saol.

Manaigh is ea iad ag tús an scéilín, ach is díthreabhaigh iad leath bealaigh tríd an dara habairt:

Tíagait i fásach…

Téann siad in fhásach…

Focal ársa is ea “díthreabhach”. Tagann sé ón aimnfhocal “díthreabh” a chiallaíonn “fásach, áit gan aon duine ann”. Tosaíonn sé leis an rémhír “dí-” a chiallaíonn “gan”. An sainmhíniú a thug Sanas Cormaic dúinn ± 1,000 bliain ó shin ná:

432. dithreb .i. beith cen treib n-ann nó cen trebadh

432. díthreabh .i. bheith gan treibh ann nó gan treabhadh

Maidir le "treb / treibh / treabh", tá an focal seo le fáil i mBreatnais freisin mar “tref / tre” leis an gciall “baile”, agus is cosúil go bhfuil sé gaolmhar le “Dorf” na Gearmáinise.

Dar le Trecheng Breth Féne (nó Tréanna na hÉireann), bhíodh trí dhíthreabh mór le rá in Éirinn sa sean-am:

43. Trí díthruib Hérenn: Fid Mór hi Cúailgni, Fid Déicsen hi Tuirtri, Fid Moithre hi Connachtaib.

Nod libh: ní bhíodh an focal “triúr”, a tháinig ó “trí fhear”, ná ceathrar, cúigear, 7c. le fáil i Sean-Ghaeilge Mhóch. Tháinig siad i réim de réir a chéile agus bhí “trí” agus “triúr” in úsáid le chéile ar feadh i bhfad.

focal nua a d'fhoghlaim mé

2012-01-09T16:54:00.000-08:00

Cad is ciall le hasbarist? Léigh mé an focal seo den chéad uair riamh an lá cheana, i gcéad abairt an ailt seo. Fuair mé míniú air anseo ó Wiki, faoin teideal Public Diplomacy (Israel). Séard atá ann ná an focal Eabhraise hasbara móide an iarmhír Bhéarla -ist.

Maidir leis an bhfocal hasbara, is cosúil gur ainmfhocal atá ann a chiallaíonn “míniú”. Dúirt an taidhleoir Iosraelach Gideon Meir nach bhfuil focal ar chomhbhrí leis i dteanga ar bith eile. Is eisean a d'aistrigh é mar “public diplomacy”. Tá daoine eile ann a chuirfeadh bolscaireacht air, nó “propaganda”, nó “spin”. Is dócha gur cuid den hasbara féin gan é aistriú mar sin.

bia dubh

2012-01-08T10:25:00.000-08:00

Feiliúnach do dhaoine Goth freisin.

(An iad fiacla atá sa Jedi Burger?)

Is breá liom búz!

2012-01-07T11:15:00.000-08:00

бууз

Mí ó shin fuair mé bialann bheag in Lake City, bruachbhaile de chuid Sheattle. Joy Teriyaki an t-ainm atá air. Ach ós Mongólach an t-úinéir, tá biachlár Mongólach acu chomh maith leis an teriyaki. Is léir ón mbiachlár sin go n-itheann na Mongólaigh a lán mairtfheola! An mias is ansa liom acu ná búz, saghas domplagán galaithe atá líonta le feoil mhinithe in éindí le beagáinín oinniúin is cabáiste. Itear iad le hanlann tanaí déanta as anlann soighe, fínéagr ríse, agus piobar dearg.

Ar an dea-uair domsa, is féidir liom iad a cheannach uathu i bhfoirm reoite ar phraghs an-réasúnta. Isteach sa chiseán galaithe (ceann déanta as bambú agam) leo agus fiche nóiméad níos déanaí tá siad réidh le hithe, te agus blasta! Is nós liom anois iad a úsáid mar chúrsa tosaigh nuair a bhíonn cairde chun dinnéir againn. Is breá leo iad!

Dála an scéil, má tá cur amach agat ar bhia Tibéadach, is ionann búz agus mómó.

Damhsa na bhFear Ceangail?

2011-12-30T09:09:00.000-08:00

Ní rud úrnua an teoiric seo, a nocht ar Archaeology Ireland seacht mbliana ó shin, ach tháinig mé ar an scéal den chéad uair ar maidin. Le scéal gairid a dhéanamh de, tá ar a laghad duine amháin ann, innealtóir darb ainm Alan Nowell, a chreideann go bhfuil ceangal ann idir (A) an damhsa seo:

On the Manners and Customs of the Ancient Irish

le Eugene O'Curry

agus (B) na fir chrosfhite atá le feiceáil sna lámhscríbhinní, greanta i gcloch, teilgthe i miotal, agus mar sin de:

Tá níos mó léaráidí agus tuilleadh mínithe le fáil ar an suíomh seo.

níos mó gearrthóga

2011-12-29T13:35:00.000-08:00

Ní raibh mé sa tóir ar níos mó gearrthóga, bíodh is gur thaitin na manaigh sa bhlagmhír roimh an gceann seo go mór liom. Ach fuair mé é seo de thaisme ar maidin. Tá na gearrthóga seo beoite.

Agus deas an t-amhrán é.

manaigh bhídeacha san East End

2011-12-28T16:14:00.000-08:00

Fuair mé an íomhá seo ar an mblag seo an lá cheana. Míníonn an blagadóir, a thóg an pictiúr seo, nach bhfuil iontu ach gearrthóga páipéir atá greamaithe de bhalla san East End. (Tá triúr acu ann, mar is ceart, ar ndóigh.) Níl siad ach cúpla orlach ar airde. Níl a fhios agam cé a chum iad. Is breá liom an teicníc seo!

athrú meoin sa Rúis

2011-12-26T12:29:00.000-08:00

FAINIC!

Ní féidir athúsáid a bhaint astu!

Tá a fhios ag an saol mór agus a mháthair go bhfuil agóidí ar siúl i Moscó agus i gcathracha eile ar fud na Rúise faoi láthair. Mar a dúirt cara liom thall, Peter Makarov (a bhfuil scoth na Gaeilge aige), “Is iondúil go bhfuil slogans an-suimiúil agus an-creative ag na protesters.” Is fíormhaith liom an ceann thuas. Is amhlaidh a dúirt Putin cúpla lá ó shin, tar éis dó na ribíní bána a chaitheann na hagóideoirí a fheiceáil, gur shíl sé gur coiscíní a bhí iontu. Bhí Putin ina uachtarán uair amháin, ar ndóigh, agus ba mhaith leis an post sin a líonadh arís. Is cosúil anois nach bhfuil an bóthar roimhe chomh glan agus a bhíodh.

camall na Nollag, agus alpaca

2011-12-24T15:46:00.001-08:00

Tá comharsana nua againn ar an tsráid. Chuala mé ó chomharsa eile go raibh traidisiún neamhghnách acu: camall a thabhairt isteach le haghaidh chóisir na Nollag. Agus lo and behold, bhí camall acu sa tsráid roimh an tí tráthnóna inniu! Agus alpaca beag gleoite freisin.

Party Animals

Is cosúil go bhfuil sean-taithí acu ar an obair seo.

Is maorga an créatúr é seo.

Ní raibh aon saoi ón aird thoir le feiceáil.

Thaitin sé seo go mór leis na páistí.

Ceart nó mícheart?

2011-12-23T17:44:00.000-08:00

In med do connac ni fhacim 7 in med do cim

ni fhaiceb 7 in med do bi ni fhuil 7 in med ata

ni bia 7 in med bias ni beid. Anno do. m.ccccc

.xiii.

Cithruadh Mag Findghaill a bhreac síos an mhír seo i Leabhar Chlainne Suibhne sa bhliain 1513. Dúirt sé freisin nach raibh a bhean in ann an méid seo a thuiscint fós:

Ni maith tuicios Mor Ciar na focail si tís co foill.

Níl a fhios agam an eisean a chum na focail seo, nó cá bhfuair sé iad. Seo iad arís i litriú an lae inniu:

An méid a chonnac, ní fheicim; 7 an méid a chím

ní fheicfidh; 7 an méid a bhí, níl ; 7 an méid atá,

ní bhíonn; 7 an méid a bheas, ní bheidh. A.D. 1513

Beannachtaí na Gréine!

2011-12-22T08:48:00.000-08:00

Grianstad an Gheimhridh

Tá muidne sa “leath uachtarach” den talamh tar éis an oíche is faide den bhliain a chaitheamh. Cé nach mbeidh sé follasach ar dtús, beidh an lá ag dul chun síneadh as seo amach. Uair amháin eile, tá an bua ag Sol Invictus, An Ghrian Gan Chloí. (Dála an scéil, bhí breithlá an dé seo ar 25 Nollaig sa Róimh: Dies Natalis Solis Invicti.)

An té nach bhfuil...

2011-12-21T09:07:00.000-08:00

An té (nó an bheirt) nach bhfuil feidhmiúil,

ní foláir dó a bheith ornáideach.

caomhnú fuinnimh ar siúl

“Am dinnéir? Ní hea?

Cén fáth ar dhúisigh tú muid?”

Is le mo iPad a thóg mé na grianghrafanna seo, toisc go raibh sé in aice láimhe. Tá na híomhánna beagán gráinneach dá bhrí sin.

an t-amhrán is ansa liom anois

2011-12-15T18:59:00.000-08:00

Éist leis. Níl aon mhíniú ag teastáil.

Pas mal, hein ?

braonta: agúisín

2011-12-15T18:09:00.000-08:00

Seo aguisín leis an méid a scríobh mé mí ó shin faoi bhraonta báistí agus an chuma atá orthu dáiríre.

Tá bualadh bos tuillte ag na Slow Mo Guys!

“Níl a fhios ag éinne ar an idirlíon...

2011-12-14T09:44:00.000-08:00

... gur madra atá ionat.”

Tá gailearaí grianghrafanna ar Brain Pickings anois a thugann léargas úr dúinn ar an nath sin. Seo sampla amháin as.

Séard atá ann ná grianghrafanna de dhaoine atá ina ngéimirí ar an idirlíon in aice leis na híomhánna, nó avatars, a sheasann dóibh ar líne.

Caithfidh mé admháil go bhfuil mé dall ar fad ar dhá dhual suntasach de chultúr idirnáisiúnta an lae inniu, hip hop agus géimireacht, ach mar sin féin bhain mé an-sult as an gcnuasach íomhánna seo.

drochlá an scríobhaí

2011-12-08T16:54:00.001-08:00

ata in dubsa ag leatad

re flichi in lae

& is im aenar domsa gan mh

agus uair is fata ata

Tá an dubh seo ag leathadh le fliche an lae,

agus is im aonar domsa gan M

agus uair is fada atá.

Bíonn laethanta mar seo ann. Tá rud éigin cearr leis an ríomhaire, nó leis an bhfreastálaí, nó leis an gcosmas. Tá an spéir chomh fliuch le hiasc, tá tú leat féin, agus tá an tráthnóna ag éirí chomh fada le Domhnach fliuch.

Is ag obair an Leabhar Bhaile an Mhóta sa bhliain 1390 nó 1391 a bhí an scríobhaí nuair a bhreac sé síos an méid thuas ag barr leathanaigh 232v.

Is mór agam giotaí mar seo. Cá raibh an duine a d'fhág an píosa seo dírbheathaisnéise suite? Céard a bhí á chaitheamh aige? Cén fáth a raibh sé ina aonar? Cé hé M?

frithchiallaigh an lae

2011-11-26T10:18:00.001-08:00

éisealach

amplach

Cén fáth ar thrasnaigh an bradán an bóthar?

2011-11-24T09:45:00.000-08:00

Bhí sé thar a bheith fliuch i Stát Washington le cúpla lá anuas. Seo agaibh an cruthú:

Le fírinne, tarlaíonn a leithéid seo sách minic sna bólaí seo nuair a bhíonn díle bháistí ann. Is cosúil gur dual do na bradáin snámh in aghaidh easa, cibé áit agus cibé fáth a bhfuil an t-eas ann!

Is mairg don té...

2011-11-22T09:36:00.000-08:00

Seo rud éigin do lucht Old-Irish-L, nota imill ó leathanach 3v sa lámhscríbhinn Laud Misc. 610. Cuirfidh mé Nua-Ghaeilge ar an rann, ach ní láithreach. Chuir an scríobhaí i leith Choilm Cille é, rud a tharla go mion minic.

Is é peannaireacht an scríobhaí a tharraing mo shúil air seo ar dtús. Saghas bloclitir Ghaelach atá inti. Cliceáil ar na híomhánna len iad a mhéadú.

Mairg cuínghes ní for charud

minbá lónd leis a thaburt

as é dédha ro thá dhe

misgus 0cus oirbere. Colum Cille cecinit.

pareidolia, cuid a dó

2011-11-21T08:56:00.000-08:00

Níl a fhios agam an raibh an focal “pareidolia” ag Giotto, ach is léir gur bhain sé sult as imirt leis. An bhfeiceann tú an aghaidh sna scamaill sa fhreascó seo:

Tá sé níos éasca a aithint sa ghrianghraf gar-amhairc seo:

Dar le Chiara Frugoni, an staraí ealaíne a scríobh faoi seo le déanaí, próifíl an diabhail atá ann. Níl a fhios agam cé a bhí ar intinn Giotto nuair a tharraing sé é, ach tá mé cinnte go ndearna sé d'aon turas é.

Níos fearr ná zolpidem?

2011-11-20T17:01:00.000-08:00

Deirtear (san uimhir seo de Time Magazine agus sa Mail Online) gur féidir leis an bpíosa ceoil seo, an “fonn is suaimhní riamh,” na rudaí seo a leanas a dhéanamh:

1. imní a laghdú

2. croíráta a ísliú

3. brú fola a ísliú

An bhfuil codladh ort anois?

Tá sé saor in aisce, ar aon nós. Agus thaitin sé go mór leis na cait.

focal úsáideach eile (cuid a haon)

2011-11-19T10:26:00.000-08:00

pareidolia ~ παρειδωλία

(pairíodóil ?)

Tá pareidolia ag obair nuair a bhraitheann muid patrún (.i. íomhá nó teachtaireacht) in ionchur céadfach randamach (.i. i rudaí a thiteann amach de thaisme).

Seo grianghraf a thóg turasóir Meiriceánach le linn cuairt ar Aillte an Mhothair le déanaí. Má fheiceann tú aghaidh Íosa ann, mar a chonaic sise, acheiropoieton (αχειροποίητον) is ea an íomhá seo. Scríobh mé faoi seo anseo agus anseo bliain nó dhó ó shin. An sainmhíniú ná “íocón nach ndearnadh le lámh an duine”. Is rud coincréideach é an acheiropoieton.

Ach is rud randamach ar fad cruth na gcloch thuas agus thíos. Is féidir linn aghaidheanna a fheiceáil iontu trí bhíthin pareidolia. Ní rud coincréideach é an pareidolia ach gníomh nó bua. Tá sé thar a bheith tábhachtach dúinn, mar ainmhithe sósialta a bhfuil cairde agus naimhde (ainmhithe eile san áireamh) againn, aghaidheanna aithint go héasca. Is furasta mar sin aghaidh a fheiceáil i gclocha…

… agus in áiteanna eile:

Cliceáil le méadú.

N.B. : Ní bhíonn acheiropoieton ann i gcónaí nuair a bhíonn pareidolia ann!

Nach ionann póg agus síocháin?

2011-11-17T09:27:00.000-08:00

Sanas Cormaic 1057:

Pōc quasi pāc, a pace, ar is airde sīda pax.

I bhfocail eile, tagann an focal Gaeilge “póg” ón Laidin “pax, pācis” mar is comhartha síochána póg.

Ní mar a shíltear a bhítear i gcónaí.

2011-11-17T09:19:00.000-08:00

Agus is minic nach iontaofa mearfhéachaint. Cad é an Ghaeilge ar double take?

naoi stríoc an phinn

2011-11-15T19:42:00.000-08:00

Is oth liom nár scríobh mé rud ar bith anseo le seachtain. Ní raibh inspreagadh agam, ná fonn cainte. Giorrú an lae is cúis leis sin, is dócha. Pé scéal é, seo íomhá atá ina luí (ina suí?) ar scáileán mo ríomhaire inniu, ag stánadh amach orm:

Naoi stríoc an phinn, ó dhuine atá ar shlí na fírinne le fada an lá. Cad is brí leo?

Dála an scéil, is léir anocht go bhfuil mé tar éis slaghdán a tholgadh.

an dara hearrach

2011-11-09T17:12:00.000-08:00

“Earrach eile atá san fhómhar.

Tá gach duilleog ina bláth.”

“L'automne est un second printemps

où toutes les feuilles sont des fleurs.”

- Albert Camus

braonta báistí

2011-11-06T19:53:00.000-08:00

Seo croí.

Seo braonta báistí.

Tá síad chomh so-aitheanta céanna leis an gcroí

os cionn an scamaill

os a gcionn.

An bhfuil na braonta báistí seo cruinn? Níl.

Níl siad cruinn = ar dhéanamh liathróide.

Agus níl siad cruinn = accurate ach oiread.

Tá na braonta sa phictiúr seo níos cruinne:

Seo thíos fírinne iomlán na mbraonta báistí:

Ní raibh a fhios agam go dtí le déanaí gur mar seo a bhíonn siad!

scrios ar mhaithe le fás nua

2011-11-05T09:36:00.000-07:00

Seo taifeadadh drámatúil, cuid de i dtime lapse, den chéad ghníomh i leagan damba in oirthear Stát Washington a tógadh céad bliain ó shin. Cé go raibh an leictreachas a dhéantaí anseo tábhachtach, meastar go bhfuil na bradáin san abhainn seo, an White Salmon, níos tábhacthaí fós.

Explosive Breach of Condit Dam from Andy Maser on Vimeo.

Tá muid ar tí dhá sheandamba eile a leagan sa stát seo, ar an Abhainn Elwha. Tá siad níos mó ná an ceann seo agus tá i bhfad níos mó uisce taobh thiar díobh, mar sin ní bheidh siad in ann tosú le pléasc spreagúl mar seo. Tá siad ag ísliú an uisce agus ag leagan na dambaí sin de réir a chéile ón mbarr anuas.

Tá na cait ag breathnú ort.

2011-11-05T07:38:00.000-07:00

Is léir ón gcuma atá ar Mhichael (“an teirmiméadar”) go bhfuil athrú tar éis teacht ar an aimsir. Chuaigh muid ó shamhradh beag go geimhreadh in aon seachtain amháin.

An Hobad?

2011-11-04T14:17:00.000-07:00

Dúradh linn i bpreas-ráiteas sa bhliain 2008 go raibh “leagan Gaeilge faoin teideal An Hobad, nó Go Ceann Scríbe agus Ar Ais Arís á ullmhú i láthair na huaire. Is é Nicholas Williams an t-aistritheoir, an duine a chuir Gaeilge le gairid ar Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas agus ar Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi le Lewis Carroll, dhá aistriúchán a fuair ardmholadh ó phobal na Gaeilge.”

Níor léigh mé an scéal seo i mBéarla riamh. Ba mhaith liom é a léamh roimh theacht amach an scannáin, atá á dhéanamh faoi láthair. Beidh an scannán ar fad i d3D, mar a mhínítear sa chlip seo.

Is cosúil go mbeidh sé go hiontach! Anois, is beag an saol é saol na Gaeilge. Caithfidh go bhfuil a fhios ag duine nó dhó agaibh cén fáth nach bhfuil an leagan Gaeilge den scéal ar fáil fós. Mura bhfuil a fhios agaibh féin, caithfidh sé go bhfuil cara, nó cara le cara, nó col ceathar a bhfuil cara leis atá posta le bean a bhfuil a fhios aici! Nach bhfuil?

An iasc é sin i do chluais?

2011-10-30T11:52:00.000-07:00

Uaireanta is deacair liom leabhar nua - an ceannn ceart ag an am seo den bhliain agus de mo shaol féin, an ceann a mbeidh spéis agam ann ó thús deireadh - leabhar mar sin a fháil. Déarfainn i mBéarla go mbím thar a bheith choosy ag amanna mar seo: deacair a shásamh. Níl a fhios agam an bhfuil focal mar sin againn i nGaeilge. Ní hionann choosy agus éisealach i gcúrsaí leabhar, agus ní hionann doshásta agus hard to please.

Pé scéal é, tháinig gliondar ar mo chroí ar maidin nuair a léigh mé an Sunday Book Review de chuid an New York Times. Níl a fhios agam fós an é seo an leabhar ceart, ach más iontaofa an léirmheas seo, is féidir gurb é seo é:

Tá sé deacair, beagnach dodhéanta, a bheith i do Ghaeilgeoir san aois seo gan a bheith id aistritheoir chomh maith. Tá muid beo in - nó idir - dhá theanga, agus is dhá theanga iad atá an-difriúil lena chéile ina lán dóigheanna. Mar sin, tá súil agam go mbeidh spéis agam sa leabhar nua seo, ó thús deireadh - toisc go mbeidh idir fhoghlaim agus shiamsa ann. Tá muid beo i ndóchas. Ach beidh barúil agam go luath. Tá mé díreach tar éis sampla den r-leabhar a íoslódáil saor in aisce ó Amazon.

Go maire sibh é!

2011-10-28T17:11:00.000-07:00

Uachtarán nach mbeidh air cúrsa Gaeilge a dhéanamh!

Go maire seisean (é) freisin.

Oíche Shamhna atá ann...

2011-10-26T12:01:00.000-07:00

... chuile lá i dTír an Niqab.

Samhlaigh iad seo ar oíche gan ghealach,

ar shráid dhorcha, ag teacht i do threo!

Bhah-chah-chah!

dide do bhochtaibh

2011-10-24T20:26:00.000-07:00

Ba dín do nochtaib.

Ba did do bochtaib.

Cé gur cumadh na línte seo tuairim is 1,4oo bliain ó shin, tá siad sothuigthe fós i nGaeilge an lae inniu gan ach athrú beag nó dhó:

Ba díon do nochtaibh é.

Ba dide do bhochtaibh é.

Gligín fógraíochta ón séú haois? Sluán polaitíochta? Cuid de fheachtas naomhainmnithe? Níl a fhios agam an raibh naomhainmniú oifigiúil ann ar chor ar bith ag an am sin, ach is rud mar sin a bhí ar intinn an rannaire a chum an píosa véarsaíochta seo.

Cuireann an gligín seo, scríofa san aimsir chaite mar atá sé, geilleagar na Gréige (suaimhneas síoraí dó) i gcuimhne dom.

dhá nod in aon fhocal amháin

2011-10-24T17:40:00.000-07:00

Oíche Shamhna

2011-10-24T16:04:00.000-07:00

Is féidir go bhfuil mé ag póitseáil ar fhearann SeoFocanIontach, ach seo agaibh é mar sin féin.

Beannachtaí (?) Oíche Shamhna oraibh!

Bashar al-Assad

2011-10-20T17:50:00.000-07:00

Is é do sheal é, يا بشار !

Bhí marú ag teastáil uaidh.

2011-10-20T17:38:00.000-07:00

Níl a fhios agam an féidir é a rá mar sin i nGaeilge. I nDeisceart Mheiriceá séard a deirtear ná “He needed killing.”

lámhdhia na cistine ar maidin

2011-10-19T13:21:00.000-07:00

aontoiseach vs. déthoiseach

2011-10-17T09:31:00.000-07:00

An Ghluais:

aontoiseach = one-dimensional

déthoiseach = two-dimensional

Is cosúil go bhfuil an saol mór a mháthair cleachta faoin am seo leis na giorrúcháin a úsáidtear i dtéacsáil. Más Béarlóir atá ag téacsáil, is féidir go bhfaighfeá:

B4N

bye for now

BHL8

be home late

CYA

see you

Tá na giorrúcháin seo aontoiseach. Tá píosaí ann, litreacha agus uimhreacha, agus leanann siad a chéile i líne dhíreach. Níl rogha ar bith eile ann.

Na giorrúcháin a bhíodh in úsáid ag ár sinsir ina gcuid lámhscríbhinní, áfach, is minic nach aontoiseach a bhí siad ar chor ar bith. Carntar na píosaí sách minic, agus úsáidtear leathphíosaí freisin. Giorrúcháin déthoiseach is ea na cinn seo a leanas:

eter (eadar, idir)

et + r (a bhfuil an t-íslitheach céanna acu beirt)

+ stríoc ghiorrúcháin os a gcionn

uaire

u + ar + i os cionn + e leath-scríofa

seacht

s + (e/a)cht

NB: is ionann -(e/a)cht an litir ‘s’

le stríoc ghiorrúcháin os a cionn

iarum (iaramh)

i + ar + stríoc chuar os a gcionn

NB: is ionann stríoc chuar agus -(a/u/o)m

Cuireadh an dlí air!

2011-10-15T10:17:00.000-07:00

Scríobh mé faoin duine seo roimhe seo. Tá sé ar na nuchatáin arís. Tá seisean agus a dheoise ar aon faoi dhíotáil anois i SAM as gan tuairisc a thabhairt do na húdaráis shibhialta ar shagart péidifileach. Is stairiúil an díotáil seo. Dála an scéil, is Caitliceach coimeádach é Finn, pearsa údarásaíoch eile atá an-bháúil le hOpus Dei.

Uaireanta is ór é.

2011-10-13T18:11:00.001-07:00

Dámadh ór in duille donn
chuiris di in chaill,
dámad airget in geal-tonn
ro thidhluicfed Find.

Dá mba ór an duille donn

a chuir di an choill,

dá mba airgead an ghealtonn

thíolacfadh Fionn iad.

ó Agallamh na Seanóirí

Tionscadal na Nod 5

2011-10-13T10:14:00.001-07:00

Seo cúpla ceann eile. Tá an tionscadal ar siúl agus ag dul chun cinn ar shuíomh eile anois. Ní chuirfidh mé níos mó samplaí ar an mblag as seo amach. Ach beidh fógra anseo chomh luath agus a bheas an suíomh eile, “lámhleabhar na nod” nó cibé teideal a chuirfeas muid air, réidh.

‘a’ oscailte

“et reliqua” / etc.

“a quo”

Sna ginealaigh a fhaightear é seo.

“vero”

Connacht

ceann faoi eite

Tá beannacht mar seo ag teastáil uainn.

2011-10-12T21:06:00.000-07:00

lokāḥ samastāḥ sukhino bhavantu

Go raibh neacha na ndomhan uile sona.

leabhar nua don scríbhneoir

2011-10-11T18:13:00.000-07:00

“... mar a déarfá”

Cnuasach Clíséanna

ciútaí cainte agus frásaí coitianta eile

Sean Mac Cionnaith

Coiscéim

2011

Tháinig an leabhar tagartha nua seo sa phost tráthnóna inniu. Tá mé díreach tar éis flipeáil tríd. Tig liom a rá libh nár chuir mé mo chuid airgid amú air. Tá sé mór, cuimsitheach, agus tá an leagan amach an-soiléir agus an-éasca a úsáid.

Seo trí shampla as:

BUNGLE

matters: you bungled matters loisc tú do ghual is ní dhearna tú do ghoradh

KISS

ground: he kisses the very ground she walks on pógann sé lorg a bonnaí sa talamh

RIGHT

hand: my right-hand man mo ghiolla ghualainne

Tá an chéad cheann le fáil in Díolaim d'Abairtí Dúchasacha freisin. Is úsáideach an leabhar é sin, gan dabht, ach tá an ceann nua seo níos mó.

Is féidir gur tháinig an dara ceann isteach ón teanga eile, ach is deas an leagan Gaeilge é seo. Ní lomaistriúchán focal-ar-fhocal ar an mBéarla é.

Thaitin an tríú ceann go mór liom. Ach ní thuigim cén fáth ar séimhíodh “gualainne”. Botún cló nó eile?

Mholfainn dóibh siúd a scríobhann an Ghaeilge go minic (idir bhlagadóirí agus eile) “... mar a déarfá” a chur lena gcuid gléasanna scríbhneoireachta.

Tionscadal na Nod 4

2011-10-11T10:45:00.001-07:00

vero

est

quod est

Tionscadal na Nod 3

2011-10-11T09:50:00.001-07:00

fri

tra

ge(a)rr

Uí

Tionscadal na Nod 2

2011-10-10T21:22:00.000-07:00

Níos mó samplaí don tionscadal. Cuirfear iad seo agus a lán eile i mbunachar sonraí roimh i bhfad, LCD. Saghas lámhleabhar inchuardaithe a bheas ann.

mur

iarum / iaramh

cri

ge(a)rr

friss

dano

cath

Fergus

Cormac

“ceann faoi eite”

togra na nod: samplaí

2011-10-09T09:02:00.000-07:00

dhá nod in aon fhocal amháin:

con + acht = Connacht

déghraf: cc

déghraf eile: ea

an déghraf céanna le “e ard” + n:

ean

nod ar a dtugtar “lasair” + f = fer / fear

nod rhotic eile + d = dur

Tá a lán noda ann a sheasann do Vr nó rV.

les Indégivrables arís

2011-10-08T10:33:00.000-07:00

“Céard é seo? Cén fáth ar cheannaigh tú an méid sin feta agus tzatziki ?”

“Gníomh míleatach é seo le cur i gcoinne chomhcheilg na margaí.

Má dhéanann chuile dhuine a leithéid sábhálfaidh muid an Ghréig.

Mar eolas duit: pasta a bheas á ithe againn an mhí seo chugainn.”

nod -ur

2011-10-07T19:49:00.000-07:00

Dóibh siúd a bhfuil suim acu i mistéir na nod, seo giota eolais eile.

Tháinig mé trasna ar leagan neamhiondúil den nod a sheasann do ‘ur’ sa lámhscríbhinn RIA Dii 1, f. 121r. Tá sé cosúil le ‘a’ beag le heireaball an mhadra pug air, nó le comhartha na héigríche: ∞ .

murceartach

Bíonn an nod seo cosúil le tonnta nó le cnoic bheaga nó le nathair de ghnáth:

murchertaigh

Seo sampla eile de. Tá cuid de íslitheach na litreach os a chionn ag rith isteach air.

dobur

le cloisteáil i nGaelg 7 i nGàidhlig

2011-10-07T08:24:00.000-07:00

Is féidir na Manaigh a chloisteáil anois i Manainnis agus i nGaeilge na hAlban.

Ceist: Cén fáth a bhfuil sé soiléir gur manaigh Bhúdaíocha iad seo?

Freagra: Tá khakkhara ag gach duine acu, os cionn a ghualainn dheas.

corparáidí = daoine ?

2011-10-06T20:25:00.000-07:00

Tá daoine ann nach bhfuil sásta leis an bpolasaí cánachais atá ag Mitt Romney maidir le “gnó mór”. D'fhreagair sé iad le linn ócáid stocaireachta dhá mhí ó shin mar seo:

“Is daoine corparáidí, a chara.”

Bhain sé úsáid as an líne chéanna arís mí ó shin. Chonaic mé an freagra is fearr ar an ráiteas sin greamaithe le carr arú inné:

“Creidfidh mé go bhfuil corparáidí ina ndaoine nuair a chuirfeas Texas ceann acu chun báis.”

tobermorite

2011-10-06T16:57:00.000-07:00

Seo sampla eile de theanga na nGael in úsáid sa saol mór lasmuigh den teanga féin. Tobermorite an t-ainm atá ar an mianra seo. Ainmníodh é as Tobermory (.i. Tobar Mhoire) in Albain, toisc gur frítheadh é den chéad uair riamh sna bólaí úd.

Tá an Dr. Nichola Coleman, eolaí ag Ollscoil Greenwich, díreach tar éis dóigh shimplí a chruthú le tobermorite a dhéanamh as buidéil athchúrsáilte. Cén fáth a bhfuil sé seo tábhachtach? Ní hansa:

1) Is féidir tobermorite a úsáid le luaidhe agus miotail throma eile a scagadh as uisce truaillithe.

2) Úsáidtear stroighin anois leis an obair seo a dhéanamh, ach tá stroighin costasach.

3) Is féidir tobermorite a dhéanamh as gloine bhriste, fuíoll stroighne, agus uisce te ar chostas íseal, de réir an Dr. Coleman.

4) Tá a lán buidéal beorach agus fíona ann anois nach leáitear le buidéil nua a dhéanamh. Dumpáilte iad.

Dála an scéil, níl leagan Gaeilge den fhocal “tobermorite” ag focal.ie ... fós.

ka-ROON?

2011-10-06T07:31:00.000-07:00

Tá drioglann in Albain ag déanamh biotáille Ghinéive (aka gin) anois. Bhaist siad Caorunn uirthi. Is cosúil go mbaintear úsáid as caora caorthainn le blas a chur uirthi, i measc luibheanna eile. “Caorunn” an leagan Gàidhlig den fhocal Gaeilge “caorthann”. Scríobhtar mar sin é i bhfoclóir Dwelly, cé gur “caorann” an litriú nua. Tá go maith.

Ach nuair a léigh mé faoin gin seo i nuachtán inné (ní cuimhin liom cén ceann), dúradh liom gur chóir dom ka-ROON a rá. Thit mo chroí. /k‘ʎːrən/a deirtear i nGaeilge na hAlban, ar ndóigh, leis an mbéim ar an gcéad siolla agus an guta sin cosúil le “eu” na Fraincise.

Is dócha gur saghas “tá dea-scéal agam agus droch-scéal” atá againn anseo. Bhain siad úsáid as focal Gaelach, an focal ceart, agus scríobh siad i gceart é. Ach mhill siad an fuaimniú go huile is go hiomlán. *osna*

friss?

2011-10-04T09:59:00.000-07:00

Seo ceann eile do na daoine ar Old-Irish-L atá páirteach i dtogra na nod. Is as “Mesca Ulad” in Leabhar na hUidhre don fhocal thuas, san abairt seo (línte 1507-8 san eagrán le Best & Bergin) :

Ro láiset íarom Ulaid a tech tara cend co torchratar tri chét fón tig din tslóg ro buí friss anechtair.

ro buí friss anechtair = a bhí lasmuigh de / ar an taobh amuigh de

Ceist: cad é go díreach an comhartha atá os cionn na litreach ‘f’ ?

H(?) + 4 nod

2011-10-04T09:10:00.000-07:00

Seo focal, nó focail, as an lámhscríbhinn RIA B ii 1, leathanach 14 ag bun an cholúin ar an láimh dheas. Is cosúil go dtosaíonn sé leis an gceannlitir H, agus ina dhiaidh sin níl ann ach noda nó giorrúcháin, ceithre cheann acu! Níl a fhios agam beo céard is brí leis.

noda

2011-10-02T10:22:00.001-07:00

NB: Níl an obair seo críochnaithe ná baol air! Chuir mé an liosta anseo le haghaidh na ndaoine ar Old-Irish-L atá ag plé an ábhair seo faoi láthair. Tá sé ar intinn againn liosta críochnaithe, le neart samplaí, a chur ar fáil ar an idirlíon. Níl sa mhéid seo ach tosú.

Is féidir cliceáil ar na híomhánna seo len iad a mhéadú. Cliceáil arís le méadú arís.

ealaín neamhcheadaithe

2011-09-30T16:59:00.001-07:00

le John Sarkis

Cliceáil...

Nocht an ghnúis seo ar cholún faoi mhótarbhealach i Seattle seachtain nó dhó ó shin. Chuaigh mé ar ais le mo cheamara inné leis an bpictiúr seo a ghlacadh. Is minic a bhíonn graifítí garbh le feiceáil ar choincréit lom mar seo, ach ní fhaca mé píosa chomh suimiúil leis seo riamh. Tá sé in éadan an dlí, dála an scéil, péint a chur ar choincréit de chuid WSDOT (Washington State Department of Transportation). D'fhág mo dhuine a ainm air, mar sin féin, agus bhí mé in ann an méid seo eolais a fháil ar an idirlíon faoi. Tá áthas orm go bhfuil sé ann anois. Ní bheidh sé ann go ceann i bhfad. Bíonn lucht WSDOT an-ghnóthach lena gcuid scuaba agus lena bpéint liath.

Níl teideal air, ar ndóigh. Cú Chulainn agus a riastradh uime?

Séard atá le feiceáil sa chúlra ná stumpa mótarbhealaigh ar éiríodh as a thógáil daichead bliain ó shin. Baintear úsáid as (go mídhleathach) sa samhradh mar chlár tumtha:

Is in aghaidh na gcos a théann siad ann de ghnáth.

“On the Origin of Tepees”

2011-09-28T15:49:00.000-07:00

Seo leabhar a cheannaigh mé mar eagrán Kindle do m'iPad cúpla lá ó shin. Níl ach trian de léite agam fós, ach sílim gur féidir liom é a mholadh daoibh mar sin féin. Nó dóibh siúd, ar aon nós, a bhfuil suim acu sna trí chomhábhar den leabhar a tharraing m'aird air i dtosach agus a thaitníonn go mór liomsa anois:

méimeanna: a saol agus a n-éabhlóid

turais bhóthair in Iarthar ollmhór Mheiriceá

típíonna

1. Tá mé i mo chreidmheach ó léigh mé The Meme Machine le Susan Blackmore sa bhliain 1999.

2. Bhí an-dúil agam riamh sa bhóthar oscailte agus i dturais a thosaíonn i stát amháin agus a chríochnaíonn i stát eile i gceann cúpla lá eile. Thosaigh an Sasanach Jonnie Hughes agus a dheartháir Ads (Adam) i Minnesota ag tús an leabhair agus tá siad i Montana anois (.i. mar a bhfuil mé anois sa leabhar), tar éis dóibh na Great Plains a thrasnú. Sin turas nach ndearna mé riamh, mar sin tá an-suim agam sna rudaí is sna daoine a chonnaic siad.

3. Maidir le típíonna, bhí mé craiceailte ina ndiaidh ó léigh mé The Indian Tipi: Its History, Construction, and Use daichead bliain ó shin. Ar an drochuair dom, ní mhaireann an canbhás i bhfad in aimsir thais Sheattle, mar sin ní raibh ceann agam riamh. Ach téim isteach i dtípí ar bith atá ar fáil agus mé ag taisteal ar an taobh eile de na sléibhte Cascade (an taobh tirim). Is iontach an spás é!

Mar fhocal scor, tá On the Origin of Tepees greannmhar chomh maith le dea-scríofa agus meabhrach.

Go maire siad a ngairdín nua!

2011-09-28T13:09:00.000-07:00

Tá gairdín na ngoraillí i nGairdín na nAinmhithe i mBaile Átha Cliath ar oscailt! Chuir an scéal seo an-áthas orm nuair a léigh mé ar maidin é, agus tá aoibh orm fós ag breathnú ar an bpictiúr seo.

dearnadóireacht

2011-09-25T09:06:00.001-07:00

Is oth liom nach bhfuil an grianghraf seo níos fearr.

Tá “droim” nó stemline ag teastáil le hogham a scríobh. Tá na línte is giorra dúinn i ndearna ár lámh. Scríobh mé ainmneacha na línte seo i Sean-Ghaeilge, nach bhfuil an-difriúil le teanga an lae inniu sa chás seo.

Ceist: an scríobhann tusa nótaí duit féin ar do lámh?

Rick Perry agus Fír Flathemon

2011-09-24T14:33:00.000-07:00

Ba mhaith le Rick Perry seasamh sa chéad toghchán uachtaránachta eile i SAM.

Is Gobharnóir Thexas anois é Rick Perry.

Tá meig-thriomach ar siúl i dTexas le bliain anuas agus meastar go mairfidh sé go ceann bliana eile ar a laghad. Beidh iarmhairtí an triomaigh seo le brath ar fud an domhain go luath, go háirithe i bpraghas an chadáis.

Chreid ár sinsir, na Sean-Ghaeil, i rud ar a dtugtar fír flathemon, nó fíor flatha i nGaeilge an lae inniu. Dlí nádúrtha a bhí ann, dar leo, agus an-simplí. Más duine cóir é an rialtóir, beidh an aimsir cineálta agus beidh bláth ar an tír. Más duine éagórach atá i gceannas ar an tír, áfach, beidh an aimsir bunoscionn agus an tír neamhthorthúil dá dheasca sin.

Sliocht as Audacht Morainn,

Leabhar Laighneach, lch. 293

Is tré ḟír flatha sína cach thrēimse doceṅgat ré .i. Gaim cain cuisnech. Errach gaethach tirim. Sam taurḟrossach. Fogomur tromdruchtach toirthech.

Is trí fhíor flatha a théann an aimsir ar aghaidh ó tréimhse go tréimhse: geimhreadh caoin cuisneach, earrach gaofar tirim, samhradh tirim le ceatha, fómhar drúchtmhar torthúil.

Dá mbeadh na Sean-Ghaeil ina gcónaí i dTexas anois, is dócha nach mbeadh meas ró-mhór acu ar Rick Perry.

Ogham sa saol

2011-09-21T19:37:00.000-07:00

Fuair mé an grianghraf seo ar an idirlíon. Níl a fhios agam cé leis an colpa. Ach is maith liom an dearadh. Tá sé mór go leor le haghaidh an spáis, simplí agus glan. Is dána an dearadh é, beagnach barbartha, ach is colpa fir é.

Níl ach ceist amháin agam le cur ar mo dhuine. Céard is brí le DOSE? Cén fáth ar thogh tú an focal sin?

Google+

2011-09-21T16:42:00.001-07:00

Is cosúil go bhfuil Google+, an gréasán soisialta nua, ar oscailt anois don saol mór agus a mháthair. Ní dhearna mé ach cliceáil ar an saighead seo ar mo scáileán agus tugadh cuireadh dom. Níor ghlac mé leis.

Tá a fhios agam go bhfuil duine nó dhó agaibh in bhur mball le mí nó dhó. Cén cruth atá ar saol na Gaeilge ar Google+ anois díreach?

Ogham: tástáil

2011-09-19T09:22:00.000-07:00

Cliceáil le méadú!

Seo agaibh íomhá (jpg) den téacs is faide dár scríobhadh riamh san oghamchraobh (go bhfios domsa, ar aon nós). Séard atá ann ná aistriúchán de Scéilín na Manach (céard eile?) go Gaeilge Ársa. David Stifter, Ollamh le Sean-Ghaeilge ag Ollscoil na hÉireann Má Nuad, a rinne an t-aistriúchán.

Seo é an t-aistriúchán i litreacha Rómhánacha:

Tut raddassodd trīs dītrebākī dīslondetun do bitū.
Tēgoddit in wāssākan do atareregiyī esyan kenutan writ dēwan.
Bāddar kina labarātun writ alaliyan qos qennan blēdaniyās.
Issit andan esset bīrt wiras dī ēbis writ alaliyan diyas blēdniyas: “mati ad tāyomas.”
Bowet samali qos qennan blēdaniyās.
“Issit mati sodesin,” esset bīrt aliyas uiras.
Bāddar andan ēran sodesū qos qennan blēdaniyās.
“Tongū wo mō brattan,” esset bīrt trissas uiras, “ma nīt lēggītar kiyunessus do mū, imbit gabiyū wāssākan oliyan dū swi.”

Agus seo é an t-aistriúchán céanna san oghamchraobh, ní mar íomhá, ach mar charachtair. Abair liom, le do thoil, más féidir leat é seo a léamh:

᚛ᚈᚒᚈ ᚏᚐᚇᚇᚐᚄᚄᚑᚇᚇ ᚈᚏᚔᚄ ᚇᚔᚈᚏᚓᚁᚐᚉᚔ ᚇᚔᚄᚂᚑᚅᚇᚓᚈᚒᚅ ᚇᚑ ᚁᚔᚈᚒ
᚛ᚈᚓᚌᚑᚇᚇᚔᚈ ᚔᚅ ᚃᚐᚄᚄᚐᚉᚐᚅ ᚇᚑ ᚐᚈᚐᚏᚓᚏᚓᚌᚔᚔ ᚓᚄᚔᚐᚅ ᚉᚓᚅᚒᚈᚐᚅ ᚃᚏᚔᚉ ᚇᚓᚃᚐᚅ
᚛ᚁᚐᚇᚇᚐᚏ ᚉᚔᚅᚐ ᚂᚐᚁᚏᚐᚈᚒᚅ ᚃᚏᚔᚈ ᚐᚂᚐᚂᚔᚐᚅ ᚊᚑᚄ ᚊᚓᚅᚅᚐᚅ ᚁᚂᚓᚇᚐᚅᚔᚐᚄ
᚛ᚔᚄᚄᚔᚈ ᚐᚅᚇᚐᚅ ᚓᚄᚄᚓᚈ ᚁᚔᚏᚈ ᚃᚔᚏᚐᚄ ᚇᚔ ᚓᚁᚔᚄ ᚃᚏᚔᚈ ᚐᚂᚐᚂᚔᚐᚅ ᚇᚔᚐᚄ ᚁᚂᚓᚇᚅᚔᚐᚄ ᚋᚐᚈᚔ ᚐᚇ ᚈᚐᚑᚋᚐᚄ
᚛ᚁᚑᚃᚓᚈ ᚄᚐᚋᚐᚂᚔ ᚊᚑᚄ ᚊᚓᚅᚅᚐᚅ ᚁᚂᚓᚇᚐᚅᚔᚐᚄ
᚛ᚔᚄᚄᚔᚈ ᚋᚐᚈᚔ ᚄᚑᚇᚓᚄᚔᚅ ᚓᚄᚄᚓᚈ ᚁᚔᚏᚈ ᚐᚂᚔᚐᚄ ᚃᚔᚏᚐᚄ
᚛ᚁᚐᚇᚇᚐᚏ ᚐᚅᚇᚐᚅ ᚓᚏᚐᚅ ᚄᚑᚇᚓᚄᚒ ᚊᚑᚄ ᚊᚓᚅᚅᚐᚅ ᚁᚂᚓᚇᚐᚅᚔᚐᚄ
᚛ᚈᚑᚅᚌᚒ ᚃᚑ ᚋᚑ ᚁᚏᚐᚈᚈᚐᚅ ᚓᚄᚄᚓᚏᚈ ᚁᚔᚏᚈ ᚈᚏᚔᚄᚄᚐᚄ ᚃᚔᚏᚐᚄ ᚋᚐ ᚅᚔᚈ ᚂᚓᚌᚌᚔᚈᚐᚏ ᚉᚔᚒᚅᚓᚄᚄᚒᚄ ᚇᚑ ᚋᚒ ᚔᚋᚁᚔᚈ ᚌᚐᚁᚔᚒ ᚃᚐᚄᚄᚐᚉᚐᚅ ᚑᚂᚔᚐᚅ ᚇᚒ ᚄᚃᚔ

Go raibh maith agat as do chúnamh!

ogham ar shráideanna Seattle

2011-09-18T10:22:00.000-07:00

Baineadh geit asam cúpla lá ó shin nuair a chonaic mé veain oráiste ag dul tharam agus litreacha móra san ogham-chraobh scríofa uirthi. Bhí mé ag siúl, mar is iondúil, agus chuaigh an veain as radharc go sciobtha. Ach shíl mé go bhfaca mé na focail Lockhart Silver scríofa uirthi freisin. Ní raibh sé agam go baileach, ach bhí mé in ann iad a aimsiú ar an idirlíon mar sin féin.

Comhlacht tógála is ea iad, saghas high end (.i. costasach) de réir dealraimh. Ainm an chomhlachta atá scríofa acu in ogham. Agus rinne siad i gceart é, bail ó Dhia orthu.

Ag teacht go luath anseo: an téacs is faide dár scríobhadh riamh san ogham-chraobh! Seo réamhbhlas de:

scrúdú Béarla

2011-09-17T10:32:00.001-07:00

Cé chomh caolchúiseach agus atá do thuiscint ar an mBéarla? Seo scrúdú beag. An cheist: cén rud atá neamhiondúil san aistriúchán seo thíos? Ní focal amháin atá i gceist, ná cor cainte amháin. Tá rud éigin córasach san aistriúchán seo a dhealaíonn sé ó ghnáth-Bhéarla na linne seo. Cad é?

Three holy men turned their back on the world.
They went into the wilderness to atone for their sins before God.
They did not speak to one another for a year.
At the end of the year, one of them spoke up and said, “We’re doing well.”
Another year went by the same way.
“Yes we are,” said the next man.
And so another year went by.
“I swear by my smock,” said the third man, “if you two won’t be still I’m going to leave you here in the wilderness!

An Freagra:

Tagann na focail uilig san aistriúchán seo ó dhúchas Gearmánach an Bhéarla.

Agus chuir sí cloch mhór ina bhéal.

2011-09-16T18:08:00.000-07:00

Fuarthas an chreatlach seo i gKilteasheen ¹ in aice le Loch Cé. Adhlacadh an fear seo am éigin san ochtú haois. An rud a chuir ionadh ar na seandálaithe a fuair é ná an chloch mhór a bhí dingthe ina bhéal. Fuair siad corp eile le cloch ina bhéal in aice leis an gceann seo. Adhlacadh thart faoin am céanna iad. Fuair mé an grianghraf thuas anseo.

Chuir mé nasc leis an alt chuig na daoine ar Old-Irish-L ar maidin. Scríobh Neil MacLeod ar ais láithreach leis an bpíosa seanchais seo as Cáin Adomnáin.

Naomh a bhí in Adhamhnán, agus mac gor ². Ach ní raibh a mháthair sásta leis ar chor ar bith. Bhí mná na hÉireann cosúil le sclábhaithe ag an am sin, agus shíl máthair Adhamhnáin gur raibh sé mar dhualgas ar a mac naofa iad a shaoradh. Ach ní raibh seisean cinnte faoi sin.

fogeib cloich

“Maithi tra, a Adomnáin,” or sí. “Hifechta is duit-siu doratath mná íarthair domuin do hsóerath. Ní raga deog ná bíad it béolu-su co rohsóertar mná duit.”

“Ní rubai in béo cen bíath,” ar Adomnán. “Día n-acet mo súili-siu, rigfet mo lámu ar a cent.”

“Sech ní aicfet do súili-siu ní roisit do láma.”

“Tá go maith, a Adhamhnáin,” ar sise. “Tugadh duit anois mná iarthar an domhain a shaoradh. Ní rachaidh deoch ná bia i do bhéal-sa go dtí go saorfar na mná leat.”

“Ní raibh éinne beo gan bhia,” arsa Adhamhnán. “Má fheiceann mo shúile é, sínfidh mo lámha ina threo.”

“Ach ní fheicfidh do shúile agus ní shínfidh do lámha.”

Ocus fogeib cloich diarba lán a ddorn frisa mbenta tene. Focherd il-leithóil a meic, conid furri búi sásad dó etir bíad 7 digh.

Agus thóg sí cloch thine a bhí chomh mór lena dorn. Chuir sí i bpluc a mic í, le go mbeadh an chloch sin aige mar bhia agus deoch.

Chuir sí slabhraí air ansin agus chuir sí faoi uisce Loch Súilí é, an créatúr! Tháinig sí ar ais i gceann ocht mí, agus dúirt:

“Mo maccán-sa suut,” ar sí-si, “amail bís ubull for tuind. Becc a greim hi talmain, nitá itge i nim, sech rolosc sál, rocacsat fóilinn na farce 'na chenn. Atchíu ní sóertha mná béos de.”

“Mo mhacán-sa siúd,” ar sise, “cosúil le húll ar thonnta. Is beag a ghreim ar an talamh, níl paidir aige ar neamh, mar loisc an tsáile é agus chac faoileáin na farraige ar a cheann. Feicim nach bhfuil na mná saortha aige fós.”

Bhuel, ní raibh a chuid trioblóidí ach ag tosú! Ach bhí an bua ag a mháthair faoi dheireadh thiar thall, agus shaor sé mná na hÉireann.

1 Tá ainm Gaeilge na háite seo “le deimhniú” dar le logainm.ie.

2 gor = (lit.) filial; pious, dutiful (FGB); mac gor = mac a chothaíonn a thuismitheoirí ina seanaois

gealach na gcoinleach & feis na gealaí

2011-09-12T18:45:00.000-07:00

an ghealach lán sa Phacific Northwest

Anocht oíche ghealach an fhómhair. Níl sé ach a seacht a chlog anseo i Seattle anois, mar sin ní fhaca mé fós í. Fuair mé teachtaireacht ríomhphoist ó mo chara Audrey ag meabhrú dom go mbeadh an ghealach go hálainn anocht.

Dúirt sí gur thug sí cáca gealaí dá tuismitheoirí inné, mar iníon mhaith Shíneach. Agus go raibh sé chomh trom le cloch: lán de shiúcra, lotus seed paste agus calraí. Ach ní raibh buíocán ó ubh shaillte lachan sa cháca a cheannaigh sise, mar atá sa cheann seo thíos. Siombail na gealaí lán atá sa bhuíocán.

cáca gealaí ~ 月餅

Is cuimhin liom na cácaí seo (gan an bhuíocáin) ó laethanta m'óige, nuair a fuair muid iad ón Eastern Bakery i San Francisco. Bhí an-dúil agam iontu ag an am sin. Ach bhí an-dúil agam i gcíste torthaí ag am sin freisin! Trom agus milis, yum?

teirmiméadar féilíneach

2011-09-10T18:28:00.000-07:00

Is teirmiméadar é Michael.

Tá riail ordóige againn sa teach seo. Nó riail chait. Dá theo é an lá is ea is faide é an cat. 80°F / 27° C a bhí sé sa seomra nuair a thóg mé an grianghraf seo tráthnóna inniu.

“uch a thaig”

2011-09-09T08:46:00.001-07:00

Seo nóta imill eile as an lámhscríbhinn Dii 1 (Acadamh Ríoga na hÉireann). Tá súil agam go mbeidh duine éigin in ann dhá fhocal sa nóta seo a scríobhadh le noda a aithint. Tá mé á chur seo faoi bhráid bhallra Old-Irish-L freisin.

NB: A bhuí le Neil McLeod, atá ina bhall den liosta Old-Irish-L, tá tuiscint níos fearr agam ar an téacs seo. Mhínigh sé nach é an spiritus asper (ponc, i bhfocail eile) atá os cionn na litreach ‘t’ ach ‘u’ beag. Nuair atá guta ina sheasamh os cionn consain, is féidir an litir sin a léamh mar ‘r-guta’ nó mar ‘guta-r’. Sa chás séard atá againn ná “truaigh”.

Tá an riail seo fíor i gcás na litreach ‘c’ a bhfuil an guta ‘e’ scríofa os a cionn. Ba cheart é a léamh mar “na cré”.

uċ atruaig aḟetal maiṫ nadein uaill

uch a truaigh a fhetal maith nā dein uaill

atainic romad at-id nacre

atāinic romhad atáid na cré

7 beirsi fein atruaiġ

agus beir sī fēin a truaigh

Is dócha gurb ionann “a fhetal” agus “a eudail = a thaisce, my darling” i nGaeilge na hAlban. Nod libh go bhfuil an focal “éadáil = brabach, creach, saibhreas” againn fós i nGaeilge na hÉireann.

Is féidir “na cré” a thuiscint mar “ina gcré”. Maidir le “beir sí” nó “bheir sí”, feictear dom gurb í an chré atá i gceist.

ionbhá agus úrscéalta

2011-09-07T08:20:00.001-07:00

Ní raibh a fhios agam go dtí gur thosaigh mé an bhlagmhír seo cén Ghaeilge a bheadh ar “empathy”. “Iompaite”, nó rud éigin mar sin i nGaeilge Laidineach a shíl mé. Caithfidh mé a rá gur maith liom an focal a fuair mé ó focal.ie. Ionbhá. Tá sé gairid, Gaelach, agus sothuigthe.

Pé scéal é, ba mhaith liom bhur n-aird a dhíriú ar alt a léigh mé ar an Guardian ar maidin: Reading Fiction ‘Improves Empathy’, Study Finds.

I dturgnamh amháin sa bhliain 2008, tugadh an gearrscéal The Lady with the Little Dog le Chekhov, nó leagan de athscríofa mar alt faisnéise, le léamh do 166 dhaoine. Rinneadh measúnú ar thréithe pearsantachta na ndaoine seo roimh na léitheoireachta agus ina diaidh. Bhí athrú níos mó i bpearsantacht na ndaoine a léigh an gearrscéal féin ná an leagan athscríofa. Bhí níos mó comhbhá acu leis na carachtair sa scéal agus mhothaigh siad go raibh siad níos cosúla leo. I bhfocail eile, nuair léann daoine ficsean, méadaítear ar a dtuiscint ar dhaoine eile, tréith atá an-tábhachtach sa saol ina bhfuilimid beo.

Gearmáinis Phennsylvania

2011-09-06T18:52:00.001-07:00

Feirmeoir Amanach

Tar éis do William Penn an choilíneacht nua darbh ainm Pennsylvania a bhunú sa seachtú haois déag, an dá phobal is mó a chuir futhú inti ná Gearmánaigh agus Albanaigh Ultacha (nó Scotch Irish, mar a thugtar orainn i Meiriceá). Choinnigh na hAlbanaigh Ultacha, a raibh cáil na fánaíochta agus na teasaíochta orthu, choinnigh siad orthu ag aistriú ó áit go háit, siar agus ó dheas i gcónaí. Mhair na Gearmánaigh go síochánta mar a raibh siad i bPennsylvania. Agus lean siad orthu ag labhairt a gcuid Gearmáinise féin (Pfälzisch, le bheith cruinn).

Dála a lán mionteangacha eile, tá Gearmáinis Phennsylvania ag fáil bháis anois, cé go bhfuil sí á labhairt fós in áiteanna, go háirithe i measc na nAmanach (Amish) a bhfuil cumann dúnta dá gcuid féin acu.

Tá suim ar leith ag na Manaigh i mionteangacha, áfach, agus tá a scéal féin le fáil i bPennsilfaanisch Deitsch anois, a bhuí le Michael Werner , Gearmánach a thit i ngrá leis an teanga seo.

Michael Werner

Drei Parre sinn in der Busch gange fer iwwer Gott un die Welt denke un fer all ihr Sinde biesse.
Fer en ganz Yaahr henn sie kenn Watt net gschwetzt zu enanner.
All uff emol hot der erscht Parre zum zwett Parre gsaat: “Mir duhn en guuder Tschabb, gell?”
En Yaahr naach sellem hot der zwett Parre geantwatt: “Ferschur! Du bischt recht!”
Noch en Yaahr hot’s gnumme, do hot der dritt Parre gsaat:
“Buwe, wann dihr net schtill seid, loss ich eich leenich do hocke!”

Inniu an chéad lá den saol atá romhat.

2011-09-04T18:04:00.001-07:00

Is indiu cétlá int ṡaeguil fil remut.

Inniu an chéad lá den saol atá romhat.

An cuimhin libh an “nath inspioráideach” seo a bhí ar fud na háite tríocha bliain nó níos mó ó shin? This is ... of the rest of your life? Deir Wiki gurbh é Chuck Dederich a chum é nuair a bhí Synanon, an clár athshlánúcháin ó dhrugaí a bhunaigh sé i nDeisceart Chalifornia, i mbarr a réime agus i mbéal an phobail thiar sna seascaidí.

Thiontaigh Synanon ina chultus cuasai-reiligiúnach de réir a chéile agus faoi mheán na seachtóidí cuireadh an dlí air as drochíde na mball agus as coireanna eile (iarracht ar dhúnmharú ina measc). Thit Synanon as a chéile, ach mhair an nath. Seo agaibh m'iarracht ar Shean-Ghaeilge a chur air.